|
ÖZET: Yapım işlerinde hafriyat ve inşaat atıklarıyla ilgili gerekli kontrollerin eksikliği, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. İncelemeler, bazı ihalelerde hafriyatın döküleceği alanların belirlenmediğini ve bu atıkların yasal döküm sahalarına taşınıp taşınmadığının denetlenmediğini göstermektedir. 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikler, belediyelere bu atıkların yönetimi konusunda belirli sorumluluklar yüklemektedir. Bu kapsamda, belediyelerin atıkların toplanması, taşınması ve bertarafı için yönetim planları hazırlaması ve çevre sağlığını koruyucu tedbirler alması gerekmektedir.
Ayrıca, 5393 sayılı Belediye Kanunu, belediyelere hafriyat toprağı ve moloz döküm alanlarını belirleme yetkisi vermekte ve bu alanlarda çevre kirliliğini önleyici önlemler alma sorumluluğunu da üstlenmektedir. Ancak yapılan denetimlerde, ihale edilen projelerde bu kontrollerin yapılmadığı ve hafriyatın yalnızca izinli taşıma araçlarıyla taşınması gerektiği halde bu kurallara uyulmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, çevre kirliliğinin artmasına ve idarenin yasal yaptırımlarla karşılaşmasına yol açabilir. Sonuç olarak, hafriyat ve inşaat atıklarının taşınması ve bertarafı ile ilgili yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi, döküm alanlarının önceden belirlenmesi ve yalnızca izinli taşıma araçlarının kullanılması gerekmektedir. Ayrıca, Atık Taşıma ve Kabul Belgesi’nin alınarak süreçlerin mevzuata uygun şekilde denetlenmesi büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Yapım İşlerinde Hafriyat ve İnşaat Atıkları İçin Gerekli Kontrollerin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Yapılan incelemelerde, bazı ihalelerde hafriyatın döküleceği alanların belirlenmediği, ayrıca yapım işlerinde ortaya çıkan hafriyatın idarece belirlenen yasal döküm sahalarına taşınıp taşınmadığının denetlenmediği belirlenmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde hazırlanan 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’nin “Belediyelerin görev ve yetkileri” başlıklı 8’inci maddesinde, belediyelerin hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının yönetimiyle ilgili sorumlulukları belirlenmiştir. Buna göre belediyelerin, bu atıkların toplanması, taşınması, geri kazanılması ve bertarafına ilişkin yönetim planı hazırlaması, depolama ve geri kazanım tesislerini belirlemesi ve işletmesi, çevre ve insan sağlığını koruyucu tedbirleri alması, hizmet bedellerini belirlemesi, halkı bilgilendirmesi ve hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması ve bertarafı faaliyetlerini denetlemesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Diğer yandan 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde, belediyelerin hafriyat toprağı ve moloz döküm alanlarını belirlemekle yetkili olduğu ve bu alanlarda çevre kirliliğini önleyici tedbirleri almakla sorumlu olduğu ifade edilmiştir.
Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’nin “Atık Taşıma ve Kabul Belgesi Alınması” başlıklı 23’üncü maddesinde, hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atığı üretenlerin, bu atıkları taşıma izni alınmış nakliye araçlarıyla, gerekli izinlere sahip depolama sahalarına taşımak veya taşıtmakla yükümlü olduğu, ayrıca “Atık Taşıma ve Kabul Belgesi” almak zorunda olduğu hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemelerde, idare tarafından ihale edilen yapım işlerinde hafriyat ve inşaat/yıkıntı atıklarının yönetimine ilişkin gerekli kontrollerin yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu kapsamda, bazı ihalelerde hafriyatın döküleceği alanların belirlenmediği, ayrıca ihale edilen yapım işlerinde ortaya çıkan hafriyatın idarece belirlenen yasal döküm sahalarına dökülüp dökülmediğinin denetlenmediği ve hafriyat ile inşaat/yıkıntı atıklarının yalnızca izinli taşıma araçlarıyla ve yetkili depolama alanlarına taşınması zorunlu olmasına rağmen bu kontrolün yapılmadığı tespit edilmiştir.
Hafriyat ve inşaat/yıkıntı atıklarının yönetimine ilişkin kontrollerin yapılmaması, bu atıkların idarece belirlenmemiş alanlara veya çevreye rastgele dökülmesine, çevre kirliliğinin artmasına ve ilgili mevzuat gereği idarenin sorumlu tutulabileceği yasal yaptırımlarla karşı karşıya kalmasına sebebiyet verebilecektir. Ayrıca, izinli taşıma araçları kullanılmadan ve atık taşıma ve kabul belgesi alınmadan yapılan taşımalar, düzensiz hafriyat yönetimine yol açarak kaçak dökümlerin önlenmesini zorlaştıracak ve atık yönetim sürecinin denetimsiz kalmasına neden olacaktır.
Her ne kadar Kamu İdaresi cevabında, ihale edilen yapım işlerinde döküm sahalarının belirlendiği ve gerekli denetimlerin yapıldığı ifade edilmişse de buna ilişkin hiçbir kanıtlayıcı belge sunulmamış olmakla birlikte Belediye tarafından ihale edilen yapım işlerinden Kilis İçmesuyu ve Kanalizasyon İnşaatı işi kapsamında yapılmış hiçbir dökümün olmadığı Belediye gelir kayıtlarının incelenmesinden anlaşılmaktadır. Bu nedenle bulgumuzda yer verilen tespitler hakkında gerekli işlemlerin yapılmadığı anlaşılmaktadır.
Bu nedenle, hafriyat ve inşaat/yıkıntı atıklarının taşınmasına ve bertarafına ilişkin yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi, döküm alanlarının önceden belirlenerek yüklenicilere bildirilmesi, yalnızca izinli taşıma araçlarının kullanılması ve Atık Taşıma ve Kabul Belgesi’nin alınarak süreçlerin mevzuata uygun şekilde denetlenmesi gerekmektedir.