Yapım İşlerinde İdareyi Güvence Altına Alacak Unsurlarda ve Kesin Kabul Süreçlerinde Çeşitli Sorunlar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Yapım İşlerinde İdareyi Güvence Altına Alacak Unsurlarda ve Kesin Kabul Süreçlerinde Çeşitli Sorunlar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Yapım işlerinde teminat mektupları ve all risk (bütün sigorta) sigorta vadelerinin işe ait teminat süreleri (bakım devresini) kapsamadığı görülmüş olup, bu süre zarfında kesin kabul işlemlerinin sonuçlandırılmadığı ve kesin kabullerin yapılmadığı tespit edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda yapım işi kategorisinde yer alan kalemler sıralanmıştır. Söz konusu Kanun’a göre hazırlanan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 8 nolu ekinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi yer almaktadır.

Şartnamenin 9’uncu maddesine göre yüklenici, işyerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu yapım işinin korunmasından 43’üncü madde hükümleri dikkate alınmak şartı ile işe başlama tarihinden kesin kabul tarihine kadar sorumludur. Bu sebeple yüklenici, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 9’uncu maddesi hükümleri dahilinde; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı “inşaat sigortası (bütün riskler)”, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise yürürlükteki İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Genel Şartları çerçevesinde kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.

Şartnamenin 41’inci maddesine göre taahhüt edilen iş, sözleşme ve eklerinde yer alan hükümlere uygun olarak tamamlandığında yüklenici idareye geçici kabulün yapılması için yazılı olarak başvuruda bulunmakta ve geçici kabul işlemleri Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği hükümleri de dikkate alınarak Şartnamede yer alan esaslara göre yürütülmektedir. Buna göre ilk olarak yapı denetim görevlisi tarafından ilk olarak ön inceleme yapılmaktadır. İşin sözleşme ve eklerine uygun olarak tamamlandığı ve kabul işlemlerinin yapılmasında bir engel bulunmadığı anlaşılırsa idare tarafından geçici kabul komisyonu oluşturulmakta aksi takdirde yükleniciye eksik, kusurlu veya hatalı işler tamamlattırılmaktadır. Son gelinen aşamada, kabul komisyonu işi kabule uygun gördüğü takdirde, geçici kabul tutanağı düzenlenir ve bu tutanağı komisyon üyeleri ile birlikte yüklenici veya vekili de imzalar. Geçici kabul itibar tarihi olarak esas alınacak tarih, işin geçici kabule elverişli bir halde tamamlandığı tarih olup bunu geçici kabul komisyonu tespit ederek tutanağa geçirmesi gerekmektedir.

Şartnamenin 42’nci maddesine göre, geçici kabul ile kesin kabul tarihi arasında geçecek süreyi kapsayan teminat süresi, geçici kabul itibar tarihinden itibaren başlamaktadır. Bu süre, sözleşmesinde aksine bir hüküm yoksa on iki aydan az olamamaktadır. Ancak sözleşme kapsamında yapım işiyle birlikte ifası istenen montaj, işletmeye alma, eğitim, bakım-onarım, yedek parça gibi destek hizmetlerine ait teminat ve/veya garanti süreleri işlerin özelliğine göre arttırılabilmekte veya eksiltilebilmektedir. Bakım devresi olarak da ifade edilen bu süre, sözleşme veya eklerinde belirtilmek durumundadır.

Diğer taraftan, Şartnamenin 40’ıncı maddesine göre, işin geçici kabulü yapıldıktan sonra teminat süresi içerisinde kesin hesabın çıkarılması ve kesin kabul aşamasına geçilmesine dair özetle aşağıdaki işlemler yapılmalıdır:

“Kesin hakkediş raporunun düzenlenmesine esas olacak kesin metraj ve hesapların tamamlanmasına başlanır. Yapı denetim görevlisi, yüklenici veya vekili ile birlikte işin gidişine paralel olarak daha önce hazırlanıp karşılıklı imzalanmış bulunan kesin metraj ve hesaplar ile işin gidişine paralel hazır olmayanları birlikte tamamlayıp imzalayarak geçici kabul tarihinden başlamak üzere en çok altı ay içinde idareye teslim etmek zorundadır. İdareler teslim aldıkları kesin hesapları, teslim tarihinden başlamak üzere en çok altı ay içinde inceleyip onaylarlar. Kesin hesapların ve kesin kabul tutanağının idarece onaylanmasından sonra, bunlara ilişkin onay tarihlerinin sonuncusundan başlamak üzere en çok otuz gün içinde, idarece onaylanmış kesin hesaplara dayalı olarak, yapı denetim görevlisi tarafından kesin hakediş raporu düzenlenir. Borç, alacak durumu netleştirilerek mahsuplaşma veya borcun ödenmesi yoluna gidilir.”

Şartnamenin 44’üncü maddesine göre, kesin kabul için belirlenen tarihte, yüklenicinin yazılı müracaatı üzerine, kesin kabul komisyonu oluşturularak geçici kabuldeki esas ve usullerle kesin kabul yapılmaktadır. Yüklenicinin belirlenen tarihte kesin kabul başvurusunda bulunmaması halinde idarece re’sen kesin kabul işlemlerine başlanabilmektedir.

Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; sözleşme ve eki dokümanlarda yer alan işlerin yüklenici tarafından yerine getirilmesi üzerine geçici kabul işlemleri yapılmakta ve ardından yapılan iş ile ilgili yükleniciye en az bir yıl teminat süresi verilerek bakım süresi devreye girmektedir. Bu süre içerisinde ortaya çıkabilecek eksik, hatalı veya imalatlar yükleniciye tamamlattırılmakta ve bir taraftan kesin hakediş hazırlanarak nihai durum ortaya konulmakta, kesin kabul işlemlerine doğru gidilmektedir.

Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, detayı aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere, yapılan işlere dair yükleniciden alınan teminat mektuplarının vadesinin ve all risk sigorta poliçe sürelerinin bakım devresi olan teminat sürelerini kapsamadığı görülmektedir. Geçmiş yıllarda yapılan ihalelerde de olan bu durum, İdareyi güvence altına alması beklenen teminatların anlamsız hale gelmesine sebep olmaktadır. Benzer şekilde bu süre içerisinde all risk sigortasının devreye girmesini gerektiren bir durumun ortaya çıkması halinde, işin sigorta süresi sona ermiş olduğundan bu tür giderlerin sigortadan karşılanması da mümkün olmayacaktır. Diğer yandan teminat süreleri dolmuş olan işlerde kesin hakkedişlerin hazırlanmadığı ve kesin kabul işlemlerinin yapılmadığı tespit edilmiştir.

Tablo 11: Yapım İşlerinde Teminat, Geçici Kabul, Sigorta ve Kesin Kabul

Kamu idaresi tarafından verilen cevapta Kapalı Yarı Olimpik Tip Yüzme Havuzu Yapım İşi için kesin kabul işleminin yapıldığı, diğer yapım işlerinin kesin kabul çalışmalarının devam ettiği ifade edilmiştir. Bu çalışmaların ivedi bir şekilde yapılması ve bundan sonraki süreçte hayata geçirilecek yapım işlerinde teminat mektupları ve all risk sigorta poliçelerinin vadelerinin bakım devresini kapsayacak şekilde belirlenmesi, bu süre zarfında kesin hesap işlemlerine başlanarak kesin hakedişin çıkarılması ve devamında kesin kabul işlemlerinin yapılarak sürecin sonuçlandırılması gerektiği değerlendirilmektedir.