|
ÖZET: Yapım işlerinde inşaat sigortası (bütün riskler) ve mali mesuliyet sigortasının eksik veya hiç yaptırılmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin ihale ettiği projelerde, sigorta poliçelerinin yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Özellikle, bazı işlerde sigorta bedelinin artırılmadığı ve fiyat farkı ödenmesine rağmen sigorta poliçesinin güncellenmediği görülmüştür. Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun ilgili maddeleri, yüklenicilerin bu sigortaları yaptırma zorunluluğunu açıkça belirtmektedir.
Yüklenicilerin, işin başlangıcından geçici kabul tarihine kadar olan süreçte doğal afetler ve diğer risklere karşı inşaat sigortası yaptırmaları gerekmektedir. Ayrıca, işin tamamlanmasının ardından kesin kabul tarihine kadar mali mesuliyet sigortası da yaptırılmalıdır. Yapım İşleri Genel Şartnamesi, bu sigortaların kapsamını ve yükümlülükleri net bir şekilde tanımlamaktadır. İncelemeler sonucunda, belirli projelerde sigorta poliçelerinin eksikliği ve güncellenmemesi nedeniyle ciddi riskler ortaya çıkmaktadır. Kamu idaresi, bu durumla ilgili olarak ilgili birimleri uyarmış ve gelecekteki yapım işlerinde gerekli önlemlerin alınacağına dair taahhütte bulunmuştur. İhalelerde sigorta yaptırılması ve poliçelerin güncellenmesi, hem yüklenicilerin hem de kamu kaynaklarının korunması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Yapım İşlerinde İnşaat Sigortasının (Bütün Riskler) ve Mali Mesuliyet Sigortasının Yaptırılmaması, Yaptırılmış İşlerde İse Sigorta Bedelinin Eksik Yaptırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye tarafından ihale edilen bazı yapım işlerinde İnşaat Sigortasının (Bütün Riskler) ve Mali Mesuliyet Sigortasının hiç yaptırılmadığı, inşaat sigortası yaptırılmış bazı işlerde ise fiyat farkı ödendiği halde sigorta poliçesindeki sigorta bedelinin artırılmadığı görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “İş ve işyerinin sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinde;
“Yapım işlerinde yüklenici; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.” denilmektedir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinde;
“(1) (Değişik: RG-3/7/2009-27277) Yüklenici, işyerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu yapım işinin korunmasından 43 üncü madde hükümleri dikkate alınmak şartı ile işe başlama tarihinden kesin kabul tarihine kadar sorumludur. Bu sebeple yüklenici, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 9 uncu maddesi hükümleri dahilinde; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı “inşaat sigortası (bütün riskler)”, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise yürürlükteki İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Genel Şartları çerçevesinde kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.
(2) (Değişik: RG-3/7/2009-27277) Sigortaya esas alınacak bedeller, işin kendisi için sözleşme bedeli, her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ve benzeri için ise piyasa rayiçlerine göre hesaplanan bedellerdir. Ödenen toplam hakediş tahakkuk tutarının (fiyat farkları dahil) poliçedeki sigorta bedelini aşması ve/veya poliçede öngörülen sigorta bitiş tarihinin süre uzatımı veya cezalı çalışma sebebiyle aşılması hallerinde, zeyilname ile sigorta bedelinin artırılması ve/veya sigorta süresinin uzatılması zorunludur.
(4) İşin devamı sırasında işyerinde yapılacak çalışmalar nedeniyle, işçilerle çevre halkının kazaya uğramalarını, zarar görmelerini ve işlerde zarar ve hasar meydana gelmesini önleyici tedbirlerin alınmasından da yüklenici sorumlu olup, alınan bütün tedbirlere rağmen, yüklenicinin yaptığı işlerden dolayı üçüncü kişilerin kendilerine veya mallarına zarar verilmesi ihtimaline karşı mali mesuliyet sigortası yaptırmakla da yükümlüdür. Mali mesuliyet sigorta bedeli olarak, bu konuda sigorta şirketlerinin uygulamalarında kullandığı bedeller esas alınır.
(5) (Değişik: RG-3/7/2009-27277) Sigortalara ilişkin poliçelerin, idarenin yazılı izni dışında; genişletilmiş bakım devresi teminatı hariç, poliçenin geçici kabul tarihinden önce iptal edilemeyeceği ve süresinin kısaltılamayacağı, genişletilmiş bakım devresi teminatının ise kesin kabul tarihinden önce iptal edilemeyeceği hükmünü taşıması ve ilk hakediş raporunun düzenlenip tahakkuka bağlanmasından önce idareye verilmesi gerekir. Aksi halde hakediş tutarı ve öngörülmüş ise avans ödenmez. Sigorta primlerinin ödendiğine ve sigorta sözleşmesinin yürürlükte olduğuna dair sigortacıdan alınacak bir belgenin her hak edişin tahakkuka bağlanmasından önce idareye sunulması zorunludur.” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda ifade edilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere yükleniciler yapım işi ihalelerinde işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı “inşaat sigortası (bütün riskler)”, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise yürürlükteki İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Genel Şartları çerçevesinde kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren İnşaat Sigortası (Bütün Riskler), yüklenicinin yaptığı işlerden dolayı üçüncü kişilerin kendilerine veya
mallarına zarar verilmesi ihtimaline karşı mali mesuliyet sigortası yaptırmak zorundadır. Ayrıca ödenen toplam hakediş tahakkuk tutarının (fiyat farkları dahil) poliçedeki sigorta bedelini aşması ve/veya poliçede öngörülen sigorta bitiş tarihinin süre uzatımı veya cezalı çalışma sebebiyle aşılması hallerinde, zeyilname ile sigorta bedelinin artırılması ve/veya sigorta süresinin uzatılarak poliçenin güncellenmesi, sigorta primlerinin ödendiğine ve sigorta sözleşmesinin yürürlükte olduğuna dair sigortacıdan alınacak bir belgenin her hakedişin tahakkuka bağlanmasından önce idareye sunulması zorunluluğu bulunmaktadır.
Yapılan incelemede;
2022/926650 ihale kayıt numarası ile ihalesi yapılmış 6.489.626,00 TL sözleşme bedelli Altınova Belediyesi Sınırları İçerisinde Muhtelif Yerlerde Baskı Beton Kaldırım Yapım İşinde 21.10.2022 tarihinde yer teslimi yapıldığı halde, sözleşme bedeli için işyeri teslim tarihinden iş bitim tarihine/süre uzatım tarihine kadar ve iş bitim tarihinden bakım devresi bitim tarihine kadar açıklanan mevzuatta belirlenen İnşaat Sigortasının (Bütün Riskler) ve Mali Mesuliyet Sigortasının yaptırılmadığı,
2022/433002 ihale kayıt numarası ile ihalesi yapılmış 10.777.000,00 TL sözleşme bedelli Asfalt Kazıma Makinesi İle Her Cins Bitümlü Karışım Kaplamaların Kazılması, Bitüm ile Sıcak karışım (Binder) Asfalt Üretimi, Nakliyesi, Serilmesi ve Sıkıştırılması Yapım İşi’nde 23.05.2022 tarihinde yer teslimi yapıldığı, 29.12.2023-6050 yevmiye tarihli ve no.lu ödeme emrine ekli 6 ve Kesin hakedişte 2.296.602,84 TL fiyat farkı ödenmesi nedenleriyle sözleşme bedeli ve fiyat farkları toplamı için iş yeri teslim tarihinden iş bitim tarihine kadar ve iş bitim tarihinden bakım devresi bitim tarihine kadar açıklanan mevzuatta belirlenen İnşaat Sigortasının (Bütün Riskler) ve Mali Mesuliyet Sigortasının yaptırılmadığı,
2023/313326 ihale kayıt numarası ile ihalesi yapılmış 11.941.250,00 TL sözleşme bedelli Asfalt Kazıma Makinesi İle Her Cins Bitümlü Karışım Kaplamaların Kazılması, İdare Malı Bitüm ile Sıcak Karışım (Binder) Asfalt Üretimi, Nakliyesi, Serilmesi ve Sıkıştırılması Yapım İşi’nde 13.04.2023 tarihinde yer teslimi yapıldığı, sözleşmeden sonra 16.10.2023 tarihli ve 2023/313326-1 sayılı yazıyla 2.244.955,00 TL iş artışı yapıldığı, 23.10.2023-4783 yevmiye tarihli ve no.lu ödeme emrine ekli 3 no.lu hakediş raporunda toplam 1.041.098,48 TL fiyat farkı ödendiği halde işe ilişkin 10.05.2023 tarihli ve 530301000041/0 poliçe no.lu inşaat sigortası poliçesindeki inşaat işleriyle ilgili sigorta bedelinin (11.941.250,00 TL) arttırılmadığı,
Görülmüştür.
Kamu İdaresinin cevabında gerek 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “İş ve işyerinin sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesi gerekse Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinde belirtilen hükümlerin uygulanması için ilgili birimlerin konuhakkında uyarıldığı, tamamlanması ihtimali olan işlemlere yönelik yazışmaların başlatılacağı ayrıca bundan sonraki yapım işlerinde ise konunun titizlikle takip edilerek gereken hassasiyetin gösterileceğiifade edilmiştir.
İhale edilen yapım işlerinde all risk sigortasının ve mali mesuliyet sigortasının yaptırılması, sigorta yaptırılmış işlerdeyse iş artışı yapılması ve/veya fiyat farkı ödenmesi hallerinde inşaat sigortası poliçesindeki sigorta bedellerinin artırılması gerektiği değerlendirilmektedir.