|
ÖZET: Yapım işlerinde iş artışlarına ilişkin gerekçe raporlarının yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Kumluca Belediyesi tarafından gerçekleştirilen bazı projelerde, iş artış gerekçeleri yüzeysel kalmakta ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nda belirtilen kriterlere uygunluk göstermemektedir. Bu mevzuat, idarelerin şeffaflık, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımı gibi temel ilkelere bağlı kalmasını zorunlu kılmaktadır.
İş artışlarının yalnızca öngörülemeyen durumlar nedeniyle yapılabileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda, ilave işlerin gerçekleştirilmesinin zorunlu olduğu durumların ve artışa konu işlerin yasal çerçevede belirlenmesi gerekmektedir. Ayrıca, iş artış kararlarının dayanaklarının açıkça belirtilmesi ve gerekçe raporlarının detaylı bir şekilde hazırlanması önem arz etmektedir. Kumluca Belediyesi, bu konudaki hassasiyetin artırılacağına dair bir taahhütte bulunmuştur. Sonuç olarak, iş artışlarının yalnızca gerçek ihtiyaçlar doğrultusunda ve öngörülemeyen durumlar çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Gerekçe raporlarının ise açık, anlaşılır ve gerçek durumu yansıtacak şekilde düzenlenmesi, mevzuata uygunluk açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Yapım İşlerinde İş Artışlarına İlişkin Gerekçe Raporlarının Yetersiz Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kumluca Belediyesi tarafından gerçekleştirilen bazı yapım işlerindeki iş artış gerekçe raporlarının yüzeysel ve yetersiz olduğu görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur” Denilmektedir.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 24’üncü maddesinde;
“Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş;
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,
Şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20 ‘sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.
Birim fiyat sözleşme ile yürütülen yapım işlerinde, Bakanlar Kurulu bu oranı sözleşme bazında % 40 ‘a kadar artırmaya yetkilidir. ..
hükmü getirilmiştir.
Uygulama İşleri Genel Şartnamesi’nin “Ataşmanlar ve İlgili Diğer Defterler” başlıklı 28’inci maddesinin birinci fıkrasında;
“İşyerlerinde, yapılan işlerin bütün ayrıntılarını günü gününe kayıt altına almak için, örneklerine göre şantiye günlük defteri, rölöve ve ataşman defterleri, bunlarla ilgili belgeler yüklenici ile birlikte yapı denetim görevlisi tarafından tutulur. Yüklenici bu defterleri ve ilgili belgeleri imzalamak zorundadır. Bunlardan imzalı birer kopya yükleniciye verilir” denilmektedir.
Yukarda açıklanan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, ilave işlerin aynı sözleşme kapsamında aynı yükleniciye yaptırılabilmesi için iş artışının başlangıçta öngörülemeyen nedenlere dayalı olarak ortaya çıkması, artışa konu işlerin yapılmasında zorunluluk bulunması, ilave işlerin idareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması ve yasal sınırlar dâhilindeki iş artışlarının işin tamamlanması amacıyla yaptırılması gerekmektedir. Ayrıca artışa konu imalatların gerçek miktarının belirlenmesi için ataşmanlarının olması zorunludur.
İş artış kararlarında, artışa konu olan işin yürürlükteki mevzuatta belirtilen kriterlere göre değerlendirilmesi, gerekçe raporlarının yeterli nitelikte açıklayıcı hazırlanarak keyfi değişikliklere gidilmemesi, yapım işinin sözleşmeye esas uygulama projeleri ve mahal listelerine göre gerçekleştirilmesi sağlanmalıdır.
Açıklanan yasal düzenlemelere göre sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler söz konusu olduğunda, iş artışı ancak öngörülemeyen durumlar nedeniyle söz konusu olabilecektir. Bu durumda öngörülemeyen hususların ne olduğunun gerekçe raporunda açıkça ve dayanaklarıyla birlikte açıklanması zaruri bulunmaktadır. Zira vazgeçilen imalatların, yerine yapılacak imalatların ya da tamamen yeni imalatların hangi ihtiyaca binaen gerçekleştirileceğinin gerekçeli rapor ile izah edilmemesi, keyfi proje değişikliklerine yol açabileceği gibi, mevauatta yer alan düzenleme ve ilkelere aykırılık teşkil edecektir.
Ancak; Kumluca Belediyesi tarafından yaptırılan yapım işlerine ait iş artış gerekçe raporları incelendiğinde, gerekçe konusu işlerin çoğunun öngörülemeyen durumlar olmadığı, artış gerekçelerinin genel itibariyle yüzeysel olduğu tespit edilmiştir.
İdare tarafından verilen cevapta, gerekçe raporlarının gerçek duruma uygun, detaylı, açık ve anlaşılabilir şekilde düzenlenmesi hususlarında gerekli hassasiyetin sağlanacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, iş artışlarının mutat bir uygulama haline getirilmemesi, sadece öngörülemeyen durumlarda ve gerçek bir ihtiyaç halinde bu yola başvurulması, düzenlenecek gerekçe raporlarının ise gerçek duruma uygun, detaylı, açık ve anlaşılabilir şekilde düzenlenmesi gerekmektedir.