|
ÖZET: Yapım işlerinde süre uzatım kararlarıyla ilgili yapılan denetimlerde, belirli eksiklikler tespit edilmiştir. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, idare kaynaklı nedenler ve 4735 sayılı Kanun’un 10. maddesinde tanımlanan mücbir sebep durumları dışında, hava koşulları ve vatandaş muhalefeti gibi sebeplerle orantısız süre uzatımları verilmiştir. Ancak bu durumların belgelenmesinde yetersizlikler gözlemlenmiştir. Mücbir sebepler, doğal afetler ve genel sağlık sorunları gibi durumları kapsamakta olup, bu hallere dayanarak süre uzatımı talep edilmesi için belirli koşulların sağlanması gerekmektedir.
Yapım işlerine ait sözleşmelerin ilgili maddeleri, hava koşullarının çalışmaya uygun olmadığı dönemlerin dikkate alındığını belirtmekte ve bu nedenle ek süre verilmemesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca, yükleniciye süre uzatımı verilebilmesi için, mücbir sebep durumunun yüklenicinin kusurundan kaynaklanmaması ve ilgili belgelerin yetkili mercilerce onaylanması zorunludur. Kamu İhale Kurumu’nun düzenlemeleri, işin yapılacağı yerin hava koşullarının ihale dokümanında belirtilmesini ve bu koşulların rutin olup olmadığının Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nden alınacak verilerle kanıtlanmasını gerektirmektedir. Sonuç olarak, süre uzatım kararlarının verilmesinde, 4735 sayılı Kanun’un 10. maddesinde belirtilen şartlara uyulması önemlidir. Hava koşulları ve vatandaş muhalefeti gibi gerekçelerle yapılan süre uzatımlarında, belgelerin eksiksiz ve doğru bir şekilde sunulması gerekmektedir. Bu durum, hem yüklenicilerin haklarının korunması hem de kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Yapım İşlerinde Olağanüstü Durumlar Nedeniyle Verilen Süre Uzatım Kararlarında Eksikliklerin Bulunması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Bazı yapım işlerinde idareden kaynaklanan nedenler ve 4735 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılan mücbir sebep halleri dışında hava şartları, vatandaş muhalefeti gibi gerekçelerle orantısız süre uzatımları verildiği, ancak bu durumların belgelendirilmesinde eksiklikler olduğu görülmüştür.
4735 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinde mücbir sebepler nedeniyle verilebilecek süre uzatım halleri doğal afetler, kanuni grev, genel sağlık hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ve gerektiğinde Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenecek benzeri diğer haller olarak sayılmıştır. Kamu İhale Kurumu bu kapsamda benzeri diğer hallerden bahisle emsal niteliğinde düzenleyici kurul kararları almaktadır.
Öte yandan yapım işlerine ait tip sözleşmelerin 9’uncu maddesi ikinci fıkrası gereğince; sürenin hesaplanmasında, havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmayan dönemi ile resmi tatil günleri dikkate alındığından, bu nedenlerle ayrıca süre uzatımı verilmeyeceği hükmü mevcuttur. Bu nedenle iş bitim süresinin tespitinde hava şartları dikkate alınmış olduğundan bundan dolayı ayrıca süre uzatımı verilmesi mümkün görünmemektedir.
Bununla beraber idareden kaynaklanan nedenler dışında Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 29’uncu maddesi gereğince yükleniciye süre uzatımı verilebilmesi için, mücbir sebep olarak kabul edilecek durumun; yüklenicinin kusurundan kaynaklanmamış olması, taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması, yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi, mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yüklenicinin İdareye yazılı olarak bildirimde bulunması ve yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi zorunludur. Bu koşulların tamamının birlikte sağlanıyor olması gereklidir.
Kamu İhale Kurulu’nun, 4735 sayılı Kanunun 10’uncu maddesi kapsamında aldığı 25.07.2005 tarih ve 25886 sayılı Düzenleme Kararı gereğince işin yapılacağı yerdeki hava koşulları nedeniyle çalışılamayacak olan sürenin ihale dokümanında belirtilmesi ve bu çerçevede işin süresinin belirlenmesi gerektiğinden, mevsim itibariyle işin yapılacağı yerde rutin olarak rastlanan doğal hava koşullarının mücbir sebep olarak kabul edilemeyeceği ifade edilmektedir.
İmalatın devamını engelleyen hava şartlarının rutin olup olmadığının tespitinin ise bu konuda yetkili mercii olan Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nden alınacak belge ile yapılması gereklidir. Nitekim Meteorolji Genel Müdürlüğü’nün resmi internet adresindeki son 30 yılın ay, yıl ve gün şeklinde il ve ilçeler ayırımı yapılarak belirtilen hava şartları verileri incelenerek söz konusu hava olayının rutin olup olmadığı kolaylıkla tespit edilebilir. Oysa süre uzatım gerekçelerinde hava olaylarının belirli günler içindeki durumu kayıt altına alınmış ancak geçmiş yıllar verileri ile ilişkilendirilerek söz konusu hava olayının rutin olup olmadığı kayıt altına alınarak yetkili merciler tarafından belgelendirilmemiştir. Bununla beraber bazı sure uzatım kararlarına gerekçe oluşturan meteoroloji verisiyle orantısız şekilde daha uzun süre uzatımı verildiği görülmüştür.
Karşılaşılan bir diğer husus ise ihale edilen işlerde vatandaş muhalefetinin olduğu gerekçe gösterilerek orantısız şekilde süre uzatımları verilmesidir. Kanıtlayıcı belge olarak ise yüklenici firma ile idare personelinin karşılıklı olarak imzaladığı tutanaklar kanıt olarak eklenmektedir. Oysa asayişi ilgilendiren ve ihale edilen yapım işinin durmasına neden olan bu durumun kolluk kuvvetlerinin tutanağı ile kayıt altına alınması ve verilecek ilave sürenin her halükarda bu tutanakla doğru orantılı olması gerekmektedir.
Sonuç olarak 4735 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılan mücbir sebep halleri dışında hava şartları, vatandaş muhalefeti gibi gerekçelerle süre uzatımı kararı verilirken belirtilen şartlara uygun hareket edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.