|
ÖZET: Yapım işlerinde uygulama projelerinin yeterince titiz hazırlanmadığı, bu durumun işlerin yürütülmesi sırasında sık sık proje değişikliklerine yol açtığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, üniversitenin anahtar teslim götürü bedel ile gerçekleştirdiği projelerde, proje hazırlama aşamasında gözden kaçan eksiklikler işin ilerleyen süreçlerinde sorunlar yaratmıştır. Kamu İhale Kanunu, uygulama projelerinin belirli standartlara uygun olarak hazırlanmasını zorunlu kılmakta ve ihale sürecinde bu projelerin eksiksiz sunulmasını talep etmektedir.
Özellikle 225 Yataklı Farabi Çocuk Hastanesi ve Diş Hekimliği Fakültesi gibi projelerde, uygulama projelerinde belirtilmeyen detaylar nedeniyle iş artışları ve maliyet artışları gözlemlenmiştir. Proje değişiklikleri, işin sürekliliğini sağlamak amacıyla yapılmış olsa da, bu değişikliklerin çoğunun önceden öngörülebilir nitelikte olduğu anlaşılmaktadır. Bu durum, projelerin hazırlanmasında yeterli özenin gösterilmediği izlenimini doğurmaktadır. Sonuç olarak, idarenin uygulama projelerinin hazırlanmasında gerekli dikkat ve kaynakları ayırması, ayrıca proje hazırlayan firmalar üzerinde etkin denetim gerçekleştirmesi gerekmektedir. Böylece, işlerin devamı sırasında ortaya çıkabilecek proje revizyonları ve maliyet artışları minimize edilebilir. |
BULGU: Yapım İşlerinde Uygulama Projelerinin Gerekli Nitelikte Hazırlanmaması Nedeniyle İşlerin Uygulanması Sırasında Sık Proje Değişiklikleri Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Kurumun uygulama projesine dayalı olarak anahtar teslim götürü bedel olarak yaptırdığı işlere ait projelerin gerekli özen gösterilerek hazırlanmamasından dolayı işlerin devamı sırasında sık değiştirildiği, proje hazırlama aşmasında kolaylıkla fark edilebilecek eksikliklerin proje aşamasında tamamlanmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; uygulama projesi belli bir yapının onaylanmış kesin projesine göre yapının her türlü ayrıntısının belirtildiği proje olarak tanımlanmakta, “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (c) bendinde; yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamayacağı, ihale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği, uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunlu olduğu belirtilmektedir.
Buna göre anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak üzere ihaleye çıkarılan yapım işlerinde, ihale yapılmadan önce, idarenin; işin yapılacağı arsa ile ilgili mülkiyet, kamulaştırma, imar işleri ve uygulama projesi hazırlanmalıdır. Uygulama projelerinde her türlü zemin araştırılmasının yapılmak suretiyle zeminin yapısına uygun iksa imalatlarını barındıran statik proje, yapı estetiği ve tercihini belirleyen mimari proje, mekanik proje, elektrik projesi ve yapıya ait her türlü ayrıntıyı barındıran projenin bulundurulması gerekmektedir. Bu projelerin fen ve sanat kurallarına uygun olarak hazırlatılıp, ihale dokümanında isteklilere sunulması gerekmektedir.
Anahtar teslimi götürü bedel sözleşmeler ihale dokümanında yer alan uygulama projeleri ve bunlara ilişkin mahal listelerine dayalı olarak, işin tamamı için yüklenici tarafından teklif edilen toplam bedel üzerinden akdedilmektedir. Buradan hareketle uygulama projesinin isteklilerin tekliflerini hazırlamasında ve ihalede rekabetin sağlanmasında önemli bir parametre olduğu anlaşılmaktadır.
Üniversitenin uygulama projesine dayalı anahtar teslim götürü bedel olarak yaptırdığı ve aşağıda belirtilen projelerin incelenmesinde yapılan işlerin tamamında proje değişikliğine bağlı iş artışları ve süre uzatımlarının olduğu tespit edilmiştir.
Söz konusu işlere ait proje değişikliklerinin gerekçeleri ise aşağıdaki metinde ele alınmıştır.
225 Yataklı Farabi Çocuk Hastanesi İnşaatı işinde;
– Vaziyet planında var olan tüp geçit imalatlarının nasıl yapılacağına ilişkin mimari uygulama ve detay projelerinde herhangi bir çizim ve açıklama olmaması nedeniyle tüp geçidin fen kurallarına uygun yapılabilmesi için gerekli olan imalatların yapılması, işin devamı sırasında proje ve mahal listesi içerisinde bulunmayan bu imalatlarla ilgili daha sonra yerinde ihtiyaç duyulmasından dolayı proje değişikliklerinin yapılmasından dolayı %2,46 oranında iş artışı, 1.320.504,94 TL,
– B blok ana merdiven kovasının çatı kısmına çıkartılması ile birlikte bu inşat için gerekli kalıp, demir, beton imalatlarının yapılması ve bu ve benzeri proje değişiklikleri nedeniyle %1,257897 oranında iş artışı, 675.000,00 TL,
– Elektrik şaftlarının tabanında kullanılacak kaplama uygulama projesinde ve eklerinde belirtilmeyen bu ve benzeri proje değişiklikleri nedeniyle %1,071541 oranında iş artışı, 575.000,00 TL,
Bu ve benzeri proje değişiklikleri nedeniyle 13 adet iş artışı yapılmış olup %9,910372 oranında iş artışı, fiyat farkı ve katma değer vergisi hariç 5.318.004,94 TL (2016 Yılı Sözleşme Fiyatı) ilave maliyet artışına neden olunmuştur.
Diş Hekimliği Fakültesi İnşaatı İşinde; Uygulama projesinde ve eklerinde belirtilmeyen proje değişiklikleri nedeniyle %7,23 oranında iş artışının yapılması, fiyat farkı ve katma değer vergisi hariç 2.016.161,62 TL ilave maliyet artışına sebebiyet verilmiştir.
Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Farabi Hastanesi Çeşitli Birimler Onarım İnşaatı işinde; Uygulama projesinde ve eklerinde belirtilmeyen proje değişiklikleri nedeniyle %3,370361 oranında 4 adet iş artışı ve eksilişinin yapılması, fiyat farkı ve katma değer vergisi hariç 455.000,00 TL (Sözleşme fiyatı) ilave maliyet artışına ortaya çıkmıştır.
İşlerin büyük çoğunluğunun uygulama projelerinde temel eksikliklerin bulunması ve bu eksikliklerin birçoğunun işin projelendirilmesi aşamasında küçük bir araştırma ile kolayca fark edilecek durumda olmasına karşılık işlerin devamı sırasında bu eksikliklerin tamamlanmasına yönelik proje revizyonlarının yapılması ve buna bağlı olarak iş artışları ve süre uzatımlarının verilmesi söz konusu işlere ait projelerin hazırlanmasında yeterince özen gösterilmediği izlenimini vermektedir. Bu itibarla, İdarenin kendi imkanları ile ve /veya ihale yoluyla piyasadan temin ettiği uygulama projelerinin gerekli asgari nitelikleri taşımamasına bağlı olarak projeler sık değiştirilmiş olup bu kapsamda yapı maliyetinde ortaya çıkan iş artışlarında projeyi hazırlayan kişi ve firmalara sorumluluk doğabileceği düşünülmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, proje değişikliklerine bağlı olarak iş artışlarının mevzuata uygun olduğu, proje değişikliklerine neden olan durumların proje başlangıcında öngörülemeyen ya da ilerleyen süreçte ortaya çıkan teknik zorunluluklardan dolayı işin kesintisiz yürütülmesi ve kamu zararı oluşmasının önlenmesi amacıyla zorunlu olarak yapıldığı ifade edilmiştir.
Ancak bulguda proje değişikliklerine bağlı iş artışlarının mevzuata aykırı olduğuna dair herhangi bir husus bulunmamaktadır. Kamu İdaresinin denetim dönemimize isabet eden anahtar teslim götürü bedel işlerine ilişkin hazırlanan uygulama projelerinin gerekli dikkat gösterilerek hazırlanmamasından hareketle işin devamı sırasında bu projelerin çok sık değiştirildiği, bulgu metninde ve ekinde yer alan bazı projelerin değiştirilme gerekçelerinin proje hazırlama aşamasında küçük bir dikkat ile kolayca fark edilebilecek durumda olmasına karşılık bunların eksik kaldığı ve işin devamı sırasında bu değişikliklerin yapılarak proje maliyetini artırdığı ve buna bağlı olarak işin süresinin uzatılması nedeniyle söz konusu yapıların ekonomiye geç kazandırıldığı değerlendirilmektedir.
Şüphesiz uygulama projeleri ve mahal listeleri yapının her türlü ayrıntısını barındırdığı için bunların hazırlık süreçleri yoğun dikkat ve araştırma gerektirmektedir. Tüm bu parametreler dikkate alınarak proje hazırlama süreçlerine gerekli süre ve kaynağın verilmesiyle işin devamı sırasında oluşabilecek proje revizyonlarının minimize edilmesini sağlanabilir. Ancak inceleme konusu yapılan işlerin tamamında proje revizyonlarının yapılması, sözleşme bedeli nispeten küçük olan işlerde de büyük işlerde de işin devamı sırasında proje revizyonlarının yapılması projelerin hazırlanmasında gerekli özenin gösterilmediği değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak; İdare tarafından projelerin hazırlama sürecinde gerekli süre ve kaynağın ayrılması, proje hazırlayan kişi ve firmalar üzerinde denetimlerin etkin yapılması gerekmektedir.