Yapım İşlerinde Uygulama Projesi Hazırlama Zorunluluğuna Uyulmaksızın Ön Proje Üzerinden Birim Fiyat Alınmak Suretiyle İhaleye Çıkılması (Sayıştay)

BULGU: Yapım İşlerinde Uygulama Projesi Hazırlama Zorunluluğuna Uyulmaksızın Ön Proje Üzerinden Birim Fiyat Alınmak Suretiyle İhaleye Çıkılması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Yapım işi ihalelerinden bazılarının ihale mevzuatına aykırı olarak uygulama projesi hazırlanmadan ön proje üzerinden birim fiyat alınmak suretiyle gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tanımlar” başlık 4’üncü maddesinde ön proje, kesin proje ve uygulama projesi aşağıda yer verildiği şekilde tanımlanmıştır.
Ön proje: Belli bir yapının kesin ihtiyaç programına göre; gerekli arazi ve zemin araştırmaları yapılmadan, bilgilerin halihazır haritalardan alındığı, çevresel etki değerlendirme ve fizibilite raporları dahil elde edilen verilere dayanılarak hazırlanan plân, kesit, görünüş ve profillerin belirtildiği bir veya birkaç çözümü içeren projeyi,
Kesin proje: Belli bir yapının onaylanmış ön projesine göre; mümkün olan arazi ve zemin araştırmaları yapılmış olan, yapı elemanlarının ölçülendirilip boyutlandırıldığı, inşaat sistem ve gereçleri ile teknik özelliklerinin belirtildiği projeyi,
Uygulama projesi: Belli bir yapının onaylanmış kesin projesine göre yapının her türlü ayrıntısının belirtildiği projeyi,
ifade eder.”
Mezkur Kanun’un “İdarece uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’inci maddesinde de Kanun kapsamındaki idareler tarafından mal veya hizmet alımları ile yapım işi alımları için ihaleye çıkılmadan önce zorunlu olarak dikkate alınması gereken hususlar belirtilmiştir. Maddenin (c) bendinde ihale edilerek gerçekleştirilecek yapım işleri açısından idarelerin uyması gereken hususlar ele alınmıştır. (c) bendinde aynen;
“Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunludur. Ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Bu işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımlar için anahtar teslimi götürü bedel, uygulama projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabilir. Arsa temini, mülkiyet ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı, baraj ve büyük sulama, içmesuyu isale hattı, enerji nakil hattı, trafo, trafo merkezleri, şalt tesisleri, kaptajlar, su depoları, karayolu, liman ve havaalanı, demiryolu, petrol ve doğalgaz boru hattı projelerinde aranmaz.” hükümleri yer almaktadır.
Mezkur madde hükmünden anlaşıldığı üzere, ihale mevzuatı kapsamına dahil olan idareler, yapım işlerinde kural olarak uygulama projesi olmadan ihaleye çıkamayacaklardır. Uygulama projesi bulunan yapım işi alımlarında da anahtar teslim götürü bedel teklif alınması gerekmektedir. Bu halin istisnalarını ise;
-İhale konusu yapım işi özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve mali özellikleri gerekli olan netlikte belirlenemiyorsa ön veya kesin proje üzerinden,
-Doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmuyorsa ön veya kesin proje üzerinden,
-Her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden yapılacak yapım işleri oluşturur.
Sayılan durumlar ya da işler kapsamında bulunmayan yapım işleri dışındaki gerçekleştirilecek alımların uygulama projesi olmadan ihale edilemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, Yine mezkur Kanun’un 60’ncı maddesinde “Görevlilerin ceza sorumluluğu” düzenlenmiş olup;
“İhale yetkilisi ile ihale komisyonlarının başkan ve üyeleri ile ihale işlemlerinden sözleşme yapılmasına kadar ihale sürecindeki her aşamada görev alan diğer ilgililerin; 17 nci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulunduklarının, görevlerini kanuni gereklere uygun veya tarafsızlıkla yapmadıklarının, taraflardan birinin zararına yol açacak ihmalde veya kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde, haklarında ilgili mevzuatları gereğince disiplin cezası uygulanır. Ayrıca, fiil veya davranışlarının özelliğine göre haklarında ceza kovuşturması da yapılır ve hükmolunacak ceza ile birlikte tarafların uğradıkları zarar ve ziyan genel hükümlere göre kendilerine tazmin ettirilir. (Değişik son cümle: 30/7/2003-4964/36 md.) Bu Kanuna aykırı fiil veya davranışlardan dolayı hüküm giyen idare görevlileri, bu Kanun kapsamına giren işlerde görevlendirilemezler.” denilmiş, maddenin son fıkrasında da, “… 62’nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır.” denilmiştir. Kurallara uygun hareket edilmemesi halinde sorumluların karşılaşacakları müeyyideler açıklanmıştır.
Ancak, idarenin yapım işi alımlarının incelenmesi sonucunda, Edirne ilinde muhtelif yerlere su deposu, halı saha (Türkmen Köyü Halı Saha Yapılması İşi ve Süloğlu Ali Ayağ Çok Programlı Anadolu Lisesine Halı Saha Yapılması İşi) ve çok amaçlı salon yaptırılması işlerinin uygulama projesi olmadan ön proje üzerinden birim fiyat teklif alınmak suretiyle ihale edildiği tespit edilmiştir. 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da belirtildiği gibi açıklanan nedenler ve yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince, adı geçen yapım işlerinin, onaylanacak kesin projeleri üzerinden yapıların her türlü ayrıntısının gösterildiği uygulama projeleri hazırlanarak anahtar teslim götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale edilmelidir.
Sonuç olarak, ihale mevzuatının amir hükümleri gereğince İdarenin gerçekleştireceği tüm yapım işi alımları öncesinde, Kanun’da belirtilen istisnalar dışında, yapının uygulama projesinin hazırlanması gerekmekte olup işin anahtar teslim götürü bedel teklif alarak ihale edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.