|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Bağlı İdaresi Kurumu tarafından yapılan yapım işlerinde Kamu İhale Kanunu’na uygun hareket edilmediğini ortaya koymaktadır. İhalelerin, uygulama projeleri olmaksızın ön projeler üzerinden birim fiyat teklifleriyle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesi, genel kural olarak yapım işlerinde uygulama projelerinin hazırlanmasını zorunlu kılmakta, yalnızca belirli istisnai durumlarda ön veya kesin projelerle ihale yapılmasına izin vermektedir. Bu istisnalardan yalnızca birinin, yani işin özgün ve karmaşık nitelikte olması durumunda ön proje kullanılabileceği belirtilmektedir.
Denetimlerde, gerekli zemin etütleri yapılmadan ön projelerle gerçekleştirilen ihalelerin büyük çoğunluğunun Kamu İhale prensiplerine aykırı olduğu saptanmıştır. 2018’den 2023’e kadar olan Sayıştay raporlarında bu duruma dikkat çekilmesine rağmen, gerekli düzeltici işlemlerin yapılmadığı görülmüştür. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu kaynaklarının etkili ve hukuka uygun kullanılmasından sorumlu olanların yükümlülüklerini belirlemekte, bu bağlamda ihale süreçlerinin mevzuata uygun şekilde yürütülmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Kurumun, işin niteliğine göre kesin proje veya uygulama projelerini tercih etmesi ve ön projeyi yalnızca belirtilen istisnalar çerçevesinde kullanması gerekmektedir. |
BULGU: Yapım İşlerinde Uygulama Projesi veya Kesin Proje Hazırlama Zorunluluğuna Uymadan Ön Proje Üzerinden İhaleye Çıkılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Kurum tarafından yapım işlerine yönelik Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmaksızın ön proje üzerinden birim fiyat teklif almak suretiyle ihalelerin gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin (c) bendinde, yapım işlerinde kural olarak uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamayacağı ancak madde metninde yer verilen istisnai durumların varlığı halinde ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği belirtilmiştir.
Bahse konu mevzuat hükmü irdelendiğinde uygulama projesi yapılmasının istisnası olarak 3 durumdan bahsedilmektedir.
– İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması, (ön veya kesin proje)
-İşin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi, (kesin proje)
– Uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması. (kesin proje)
Burada dikkat edilmesi gereken husus bu durumlardan yalnızca ilkinde yani ihale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması halinde ön proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği belirtilmiş olup diğer iki durum gerçekleşse bile ön projenin kullanılamayacağı açıktır. Diğer istisnai durumlarda ise kesin proje kullanılarak ihaleye çıkılabilecektir.
4734 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde ise; yapım işlerinde, idarelerce yeterli etüt ve fizibilite çalışmaları yapılmadan ön proje ile ihaleye çıkılması nedeniyle yatırım maliyetleri gerçekçi bir şekilde belirlenmediğinden, işlerin öngörülen bedellerin üzerinde ve daha uzun sürede tamamlandığı, bunu önlemek amacıyla, doğal afetler veya arazi ve zemin etüdü gerektirmesi nedeniyle ihale öncesinde uygulama projesi yapılamayanlar hariç, yapım işlerinin uygulama projeleri yapılarak ihale edilme zorunluluğu getirildiği belirtilmiştir.
Kurum tarafından ihale edilen yapım işleri üzerinde yapılan incelemelerde, gerekli zemin etüdleri yapılmadan ihalelerin tamamına yakınının Kamu İhale prensiplerine aykırı olacak şekilde ön proje üzerinden gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Söz konusu tespite Kuruma ilişkin 2018, 2019, 2020, 2021,2022 ve 2023 yılları Sayıştay Denetim Raporları’nda yer verilmesine rağmen düzeltici işlem tesis edilmediği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde, her türlü kamu kaynağının kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda oldukları düzenlenmiştir.
Kamu idaresi cevabında, mevcut zorunluluklardan bahsetmiş olsa da mevzuat hükümlerine göre işlemlerin tesis edilmesi gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde, Kurum ihalelerinde işin niteliğine göre kesin proje ve uygulama projesinden en uygun olanının tercih edilmesi, uygulama projesi yapılması mümkün değilse vaziyet planı, kat planları, çatı planı, asma tavan planları, kesitler, görünüşler ve detay listesi gibi bazı tespitlerin yapılarak kesin proje üzerinden ihaleye çıkılması, ön projenin Kanun’da belirtilen istisnalar haricinde kullanılmaması gerekmektedir.