|
ÖZET: Yapım işlerinde yaklaşık maliyetin hatalı hesaplanması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda belirlenen önemli bir sorundur. Büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri için yapılan denetimlerde, yaklaşık maliyetin gereğinden fazla belirlendiği tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri, yaklaşık maliyetin belirlenmesi sürecinde idarelerin fiyat araştırması yapmasını ve bu hesaplamaların dayanaklarıyla birlikte sunulmasını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, bu maliyetlerin ihale ilanlarında yer almaması ve isteklilere açıklanmaması gerektiği vurgulanmaktadır.
Yapım İşi İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nde ise, yaklaşık maliyetin hesaplanması ve güncellenmesi ile ilgili detaylı düzenlemelere yer verilmektedir. İlgili yönetmelik, hesaplamaların KDV hariç fiyatlarla yapılması ve güncellenmesi gerektiğini belirtirken, güncellemelerin TÜİK İnşaat Maliyet Endeksi ve Değişim Oranı esas alınarak gerçekleştirilmesi gerektiğini de ifade etmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde, güncellemelerin yanlış bir endeksle yapılması nedeniyle maliyetlerin hatalı hesaplandığı ortaya çıkmıştır. Yaklaşık maliyetin doğru hesaplanması, ihale süreçlerinin sağlıklı işlemesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Hatalı hesaplamalar, ihale usulünün belirlenmesi, tekliflerin değerlendirilmesi ve teminat bedellerinin belirlenmesi gibi birçok aşamada sorunlara yol açabilmektedir. Bu nedenle, ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak yaklaşık maliyet güncellemelerinin yapılması büyük bir gereklilik arz etmektedir. |
BULGU: Yapım İşlerinde Yaklaşık Maliyetin Hatalı Hesaplanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Hazırlanma sürecinde yapılan hatalar sonucu yaklaşık maliyetin olması gerekenden fazla hesaplandığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde, mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirleneceği ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterileceği, yaklaşık maliyete ihale ve ön yeterlik ilânlarında yer verilmeyeceği, isteklilere veya ihale süreci ile resmî ilişkisi olmayan diğer kişilere açıklanmayacağı hükme bağlanmıştır.
Yapım İşi İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanması ve güncellenmesi” başlıklı 11’inci maddesinde, iş kalemi ve/veya iş grubu şeklinde tespit edilen imalat miktarlarının, Yönetmelik’in 10’uncu maddesine göre belirlenen ve yüklenici karı ve genel gider ihtiva etmeyen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutarın KDV hariç olarak hesaplanacağı ve bulunan bu tutara %25 oranında yüklenici kar ve genel gider karşılığı eklenmek suretiyle yaklaşık maliyetin tespit edileceği, yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin hesap cetveli ve icmal tablosu hazırlayanlarca imzalanmak suretiyle ihale onay belgesine ekleneceği, yaklaşık maliyetin
güncelliğini kaybetmesi halinde, ilk ilan veya davet tarihine kadar güncelleneceği hususları düzenlenmiştir.
Öte yandan yaklaşık maliyetin ne şekilde güncelleneceğine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu Başkanlığı tarafından yayımlanan 15.08.2018 tarih 2018/31 sayılı Kararı’nda Bakanlık tarafından yayımlanan birim fiyatlar esas alınarak hazırlanan yaklaşık maliyetin güncelliğini kaybetmesi halinde, yaklaşık maliyetin Yapım İşi İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 11’inci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü doğrultusunda “TÜİK İnşaat Maliyet Endeksi ve Değişim Oranına” göre güncellenmesi gerektiği karara bağlanmıştır.
Belirtilen mevzuat hükümlerine göre, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında ihalesi yapılan yapım işlerine ilişkin hesaplanmış olan yaklaşık maliyetin güncelliğini kaybetmesi durumunda, yaklaşık maliyetin ilk ilan veya davet tarihine kadar TÜİK İnşaat Maliyet Endeksi ve Değişim Oranı esas alınarak güncelleneceği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, yapım işlerine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan birim fiyatlar esas alınarak hazırlanan yaklaşık maliyetin güncelliğini kaybettiği durumlarda, yaklaşık maliyetin güncellenmesi sırasında TÜİK tarafından yayımlanan “İnşaat Maliyet Endeksi ve Değişim Oranı” esas alınması gerekirken “Yİ-ÜFE – (GENEL) Yİ-ÜFE Genel, Üretici Fiyatları Alt Sektörlere Göre Endeks Sonuçları Tablosu (2003=100)” endeksinin esas alınarak yaklaşık maliyet miktarının olması gerekenden fazla hesaplanmasına sebebiyet verildiği tespit edilmiştir. Yaklaşık maliyetin hatalı hesaplanması ilan ve ön ilan süreleri, ihale usulünün belirlenmesi, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi, sınır değerin hesaplanması ve ihale üzerinde kalan isteklinin teklifinin sınır değerin altında olması hâlinde bu istekliden alınacak kesin teminat bedelinin belirlenmesi gibi durumlarda temel belirleyici unsurdur.
Bu itibarla yaklaşık maliyet güncellemesinin yapılacağı durumlarda belirtilen mevzuat hükümlerindeki esas ve usullere göre işlem tesis edilmesi gerekmektedir.