|
ÖZET: Yapım işlerinde yeni birim fiyat belirleme süreçlerinde, ilgili mevzuatın gerekliliklerine uyulmadığı tespit edilmiştir. Proje değişiklikleri sonucu ortaya çıkan yeni iş kalemlerinin bedellerinin ödenmesi amacıyla, genellikle piyasa firmalarından alınan proforma faturalar ya da yaklaşık maliyet fiyatları kullanılarak yeni birim fiyatlar belirlenmektedir. Ancak, Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) gereğince, bu süreçlerin belirli usuller çerçevesinde yürütülmesi gerekmektedir. Özellikle, yeni iş kalemlerinin fiyatlarının tespitinde, yüklenicinin sunduğu teklifler ve benzer iş kalemlerine ait analizlerin dikkate alınması önemlidir.
YİGŞ’nin 22’nci maddesi, yeni iş kalemlerinin fiyatlarının tespitinde izlenmesi gereken yöntemleri açıkça belirtmektedir. Bu kapsamda, idarelerin, kaynakların verimli kullanımı ilkesini gözeterek, uygun rayiçleri belirlemeleri ve analizleri titizlikle yapmaları gerekmektedir. Ancak, bazı belediyelerde bu usullere uyulmadan doğrudan proforma fatura alınarak yeni birim fiyatlar oluşturulması, mevzuata aykırı bir durum yaratmaktadır. Ayrıca, yaklaşık maliyet tespitinde kullanılan fiyatların yeni birim fiyat belirlemede kullanılması da yanlıştır; bu iki süreç birbirinden farklıdır. Sonuç olarak, yeni birim fiyatların tespitinde öncelikle gerekli analizlerin yapılması ve ardından uygun rayiçlerin bu analizlere uygulanması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu süreçlerin doğru bir şekilde yürütülmesi, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Yapım İşlerinde Yeni Birim Fiyat Belirlenirken Mevzuattaki Usullerin Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Yapım işlerinde sözleşmenin uygulanması sırasında, proje değişikliği nedeniyle ortaya çıkan yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedellerinin ödenmesi amacıyla yeni birim fiyat tespiti yapılırken, ilgili mevzuattaki usuller uygulanmayıp piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınarak veya yaklaşık maliyetteki fiyatlar kullanılarak yeni birim fiyat tespiti yapıldığı görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ)’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde “(1)… proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir.” hükmü yer almaktadır.
Aynı maddenin ikinci fıkrası hükmü;
Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.” şeklindedir.
Mezkur Şartname’nin 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında ise;
“İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.
İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.” denilmektedir.
Yeni birim fiyatın tespitinde uygulanacak rayiçlerde herhangi bir öncelik sıralaması olmayıp, kaynakların verimli kullanılmasını sağlayacak şekilde, belirlenen herhangi bir rayiç esas alınabilecektir. Yeni fiyat analizlerine uygulanacak rayiçler karma biçimde de tespit edilebilir. Uygulanacak rayiçler konusunda idare özenli davranmalı, gerekli inceleme ve karşılaştırmaları yapmalıdır.
Yapım işlerinde proje değişikliği nedeniyle ortaya çıkan yeni iş kalemlerinin/gruplarının birim fiyatının tespiti için YİGŞ’de belirtildiği üzere, iş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yapılacak analizlere, kaynakların verimli kullanılması ilkesi gözetilerek, yukarıda yer alan rayiçlerden biri veya birkaçı uygulanabilir.
Oda Muamelat Yönetmeliği’nin “Faturaların rayice uygunluğu” başlıklı 38’inci maddesi;
“… Proforma faturalar ile birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalar alım satım akdi hukuken gerçekleşmediğinden onaylanmaz. Ancak, birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalarda işin tamamının belirtilmesi halinde bu faturaların onaylanması mümkündür. Ayrıca, sadece montaj, işçilik veya nakliye bedeli için düzenlenen faturalar ile malzeme fiyatı, işçilik, nakliye ve montaj bedeli dahil olarak düzenlenen faturalar, fiyat tespiti usullerinin uygulanmasına imkan vermediğinden onaylanmaz.” şeklindedir.
Birim fiyat belirlemek için düzenlenen proforma faturalarda alım satım akdi hukuken gerçekleşmediği için bu faturalar Odalarca onaylanmaz. Ayrıca malzeme fiyatı, nakliye, işçilik ve montaj bedeli dahil düzenlenen faturalarda fiyat tespiti usullerinin uygulanmasına imkan vermediğinden dolayı bu faturaların onaylanması mümkün değildir.
Belediyece yaptırılan bazı yapım işlerinde, yeni birim fiyat tespiti yapılırken, YİGŞ’de belirtilen usule aykırı davranılarak analiz yapılmaksızın ve bu analizlere usulüne uygun tespit edilmiş rayiçler uygulanmaksızın, doğrudan piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma faturalar alınarak, faturalardaki fiyatlara göre yeni birim fiyat yapılmıştır. Proforma faturalara dayalı olarak yeni birim fiyat yapılamayacağı gibi rayiç fiyat tespiti de yapılamaz. Ayrıca, bazı yapım işlerinde yaklaşık maliyet tespit edilirken kullanılan fiyatların yeni birim tespitinde kullanıldığı görülmüştür. Yaklaşık maliyetin tespit edilmesine ilişkin usuller ile yeni birim fiyatın tespit edilmesine ilişkin usuller birbirinden farklı olduğu için yaklaşık maliyet tespit edilirken kullanılan fiyatlar yeni birim fiyat tespitinde kullanılamaz.
Kamu İdaresi cevabında, bulgu metninde belirtilen hususların uygulanarak mevzuata aykırılık teşkil edecek herhangi bir işlem yapılmamış olduğunu belirtmiş olsa da, İdarece ihale edilen yapım işleri incelendiğinde, özel pozlar için herhangi bir analiz yapılmaksızın ve bu analizlere usulüne uygun tespit edilmiş rayiçler uygulanmaksızın firmalardan proforma fatura alınarak veya yaklaşık maliyetteki fiyatlar kullanılarak yeni birim fiyat tespiti yapıldığı görülmüştür.
Sonuç olarak, YİGŞ’ye göre öncelikle yeni birim fiyat analizlerinin yapılması, daha sonra usulüne uygun tespit edilen rayiçlerin bu analizlere uygulanmak suretiyle tespit edilecek yeni birim fiyatların ödemeye esas alınması gerektiği değerlendirilmektedir.