|
ÖZET: Yapım işlerinde yeni birim fiyatların belirlenmesi sürecinde, Ticaret ve/veya Sanayi Odası tarafından onaylanmamış rayiç değerlerin kullanıldığı tespit edilmiştir. 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında, “Yemekhane Ek Depo Binası Yapım İşi”, “Muhtelif Onarım ve Çevre Düzenlemesi Yapım İşi” ve “15 Temmuz Yerleşkesi Çevre Aydınlatma Yapım İşi” gibi projelerde, sözleşmelerde yer almayan işler için bu onaylanmamış rayiç fiyatlar esas alınarak yeni birim fiyatlar oluşturulmuş ve ödemeler gerçekleştirilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin ilgili maddeleri, sözleşmede bulunmayan iş kalemlerinin fiyatlarının tespitinde izlenecek yöntemleri belirlemektedir. Ancak denetim sonucunda, bu iş kalemlerine ait rayiç fiyat tekliflerinin Ticaret ve/veya Sanayi Odası tarafından onaylanmadığı görülmüştür. Bu durum, yeni birim fiyatların belirlenmesi açısından önemli bir eksiklik teşkil etmektedir. Ticaret ve/veya Sanayi Odası onayı, belirlenen rayiçlerin gerçek piyasa değerini yansıttığını belgelemekte ve bu onay, fiyat tekliflerinin geçerliliği için bir şarttır. Kamu İdaresi, rayiç tespitinin uzun sürdüğünü ve proforma faturaların onaylanmadığını belirtse de, mevzuata uygun bir analiz yapılmadan iş kaleminin tamamının onaylatılmaya çalışılması, hukuka aykırıdır. İlgili imalat süreçlerinin ayrıştırılarak analiz edilmesi ve her bir kalemin onaya sunulması gerekmektedir. Bu bağlamda, Kamu İdaresi’nin açıklamaları mevzuat açısından geçerlilik taşımamaktadır. |
BULGU: Yapım İşlerinde Yeni Birim Fiyat Belirlenirken Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca Onaylanmamış Rayiç Değerlerin Esas Alınması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
2.688.800,00 TL sözleşme bedelli “Yemekhane Ek Depo Binası Yapım İşi” ve 2.188.800,00 sözleşme bedelli “Muhtelif Onarım ve Çevre Düzenlemesi Yapım İşi” ile 1.718.558,58 TL sözleşme bedelli “15 Temmuz Yerleşkesi Çevre Aydınlatma Yapım İşi”ne ait sözleşmelerde bulunmayan işler için Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmamış rayiç fiyatlar esas alınarak yeni birim fiyat oluşturulup hakedişe bağlandığı ve ödemelerin yapıldığı tespit edilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin; “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin 1’inci fıkrasında; 12’nci maddenin 4’üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21’inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedellerinin, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edileceği, bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedellerinin birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödeneceği düzenlenmiştir.
22’nci maddenin devamında yeni birim fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre kullanılacak analizler sayılmış olup;
Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler,
İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizler, İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler,
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler,
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler,
arasından birisi yeni birim fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre kullanılabilir.
Yine aynı maddede iş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıda sayılan analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamının uygulanabileceği de hükme bağlanmış olup bunlar;
Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler,
İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler,
İdarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçlerdir.
Yapılan denetimde;
-“Yemekhane Ek Depo Binası Yapım İşi”nde üç imalat (ÖZ-İNŞ-001, ÖZ-İNŞ-01 ve ÖZ-MEK-01),
-“Muhtelif Onarım ve Çevre Düzenlemesi Yapım İşi”nde üç imalat (ÖZ-İNŞ-03, ÖZ- İNŞ-1 ve ÖZ-İNŞ-02),
-“15 Temmuz Yerleşkesi Çevre Aydınlatma Yapım İşi”nde iki imalat (ELK-DEKO ve ELK-DİREK),
için yeni birim fiyatlara esas teşkil edecek rayiç fiyat tekliflerinin Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmadığı görülmüştür.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri uyarınca yeni birim fiyatlara esas teşkil edecek rayiçlerin tespiti için alınan fiyat tekliflerinin Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanması, uygulanan rayicin yer ve zaman itibarıyla gerçek piyasa değerini yansıttığını belgelemektedir. Bu nedenle söz konusu onay işlemi, alınan fiyat tekliflerinin belirlenecek yeni birim fiyatlara dayanak teşkil etmesi açısından geçerlilik şartıdır.
Kamu İdaresi cevabında Ticaret ve/veya Sanayi Odalarınca rayiç tespitinin görece uzun sürdüğü ve yeni birim fiyat tespitinde kullanılan proforma faturaların Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 38’inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “malzeme bedeli, işçilik, nakliye ve montaj bedeli dahil olarak düzenlenen faturalar fiyat tespiti usullerinin uygulanmasına imkan vermediğinden onaylanmaz” hükmü gereğince Ticaret Odasına onaylatılamadığı ifade edilerek, bundan sonra yapılacak olan ihalelerde yeni birim fiyat tespitinde Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçlerin kullanılması hususunda azami dikkatin gösterileceği belirtilmiştir.
Her ne kadar İdare tarafından Ticaret ve/veya Sanayi Odalarınca rayiç tespitinin görece uzun sürmesi ve bununla birlikte yeni birim fiyat tespitinde kullanılan proforma faturaların Oda Muamelat Yönetmeliği’nin yukarıda belirtilen hükmü uyarınca Ticaret Odası tarafından onaylanmayacağı ifade edilmiş ise de İdare tarafından herhangi bir analiz çalışması yapılmadan iş kaleminin bir bütün halinde tamamının proforma fatura düzenlenmek suretiyle onaylatılmaya çalışılması, mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. Yeni birim fiyata konu edilen iş kalemine ilişkin imalat sürecinin malzeme, işçilik, makine-ekipman, nakliye unsurları ayrıştırılarak analizinin yapılması ve her bir imalat kaleminin Ticaret ve/veya Sanayi Odasının onayına sunulup rayiç fiyat belirlenip yeni birim fiyat oluşturulması mümkünken proforma faturaların onaya sunulmadan Ticaret Odasının kendisi tarafından rayiçlerin tespit edilmesi yoluna da başvurulabilinir. Sonuç olarak; Kamu İdaresinin yapmış olduğu açıklamaların mevzuat karşısında bir geçerliliği bulunmamamaktadır.