|
ÖZET: Yapım işlerinde birim fiyat tespiti yapılırken, toplam iş miktarının belirtilmemesi önemli sorunlara yol açmaktadır. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel bütçeli idareler ve bölge müdürlükleri tarafından gerçekleştirilen birim fiyatlı yapım işlerinde, sözleşmede yer almayan iş kalemlerine ait fiyatların, toplam iş miktarı göz önünde bulundurulmadan belirlendiğini ortaya koymuştur. Bu durum, yüksek miktardaki imalatlar için birim fiyatların belirlenmesine ve dolayısıyla gereksiz maliyet artışlarına neden olmaktadır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin ilgili maddeleri, sözleşmede yer almayan işlerin fiyat tespitinin nasıl yapılacağını açıklamaktadır. Ancak uygulamada, yüklenici firmalardan alınan proforma faturaların, ticaret ve sanayi odaları tarafından onaylanmış fiyatlar üzerinden ödemelerin yapılması, işin gerçek miktarını yansıtmamaktadır. Proforma faturalar üzerindeki “miktar değiştikçe fiyatın da değişeceği” uyarısına rağmen, birim fiyat üzerinden teklifler alınmaya devam edilmekte ve bu durum, daha düşük bedelle yapılacak imalatlar için yüksek bedellerin ödenmesine yol açmaktadır. Sonuç olarak, yeni birim fiyat tespitlerinde toplam imalat miktarının açıkça belirtilmesi ve bu miktarın proforma faturalarında yer alması gerekmektedir. Ayrıca, 2019 ve 2020 yıllarında yapılan düzenlemelerle, revize birim fiyatların uygulanabilmesi için iş miktarının net bir şekilde tanımlanması şarttır. Bu önlemler, maliyetlerin kontrol altına alınmasına yardımcı olacaktır. |
BULGU: Yapım İşlerinde Yeni Birim Fiyat Tespiti Yapılırken Yapılacak Toplam İş Miktarı Belirtilmeden Bir Birim İçin Teklif Alınarak Fiyat Tespiti Yapılması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Genel Müdürlük ve bölge müdürlükleri tarafından ihale edilen birim fiyatlı yapım işlerinde; sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlere ait birim fiyat tespiti yapılırken toplam iş miktarının hem iş artış olurlarına hem de fiyat onayı için ticaret ve/veya sanayi odalarına gönderilen proforma faturalara yazılmadığı, söz konusu iş kaleminin bir birimine ait piyasa fiyatının tespit edildiği, tespit edilen bu fiyatın ise yüksek miktarda imalatlar için uygulandığı görülmüştür.
Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyat tespitinin ne şekilde yapılacağı Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde açıklanmıştır. Maddenin üçüncü fıkrası (ç) bendinde de idarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçlerin yeni birim fiyat tespitinde kullanılacağı düzenlenmiştir.
Uygulamada da hem Genel Müdürlük harcama birimleri hem de bölge müdürlükleri tarafından söz konusu yöntemin sıklıkla kullanıldığı, yüklenici firmadan alınan proforma faturaların ticaret ve/veya sanayi odaları tarafından onaylandıktan sonra proforma faturada yazılı fiyat üzerinden ödeme yapıldığı görülmektedir. Ancak ne var ki proforma faturalarda yazılı olan bu fiyatlar o işin bir birimi için oda tarafından rayice uygunluğu onaylanmış fiyatlardır. Yaptırılacak iş miktarı arttıkça birim başına teklif edilecek fiyatın da azalacağı muhakkaktır. Buna rağmen idare tarafından yeni fiyatla yapılması planlanan toplam iş miktarı ne iş artış olurlarında ne de yükleniciden alınan proforma faturalarda belirtilmektedir. Tüm fiyat teklifleri bir birim için alınmakta, yaptırılan iş ise bir birimin çok üzerinde olabilmektedir. Üstelik ticaret ve/veya sanayi odalarının birçok proforma fatura üzerindeki “miktar değiştikçe fiyatın da değişeceği, bir birim fiyat üzerinden alınan tekliflerin emsal teşkil etmeyeceği” şerhine rağmen bir birim üzerinden fiyat alınmaya devam edilmekte ve alınan bu fiyat üzerinden yüksek miktarlardaki imalatlar için ödeme yapılmaktadır. Sonuç olarak, daha düşük bedelle yaptırılacak imalatlar için çok daha yüksek bedel ödenmektedir.
Diğer yandan 08.08.2019 ve 30.09.2020 tarihlerinde Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde yapılan değişikliklerle yeni birim fiyat tespit edilen iş kalemleri için de revize birim fiyat uygulanacaktır. Birim fiyatın revize edilebilmesi için de yeni birim fiyata konu iş miktarının açıkça belirtilmesi, bu miktarın yüzde yirmisini aşan kısım için revize fiyatın tespit edilmesi gerekmektedir. Bu nedenle yeni birim fiyat tespit edilirken toplam imalat miktarının hem iş artış olurlarında belirtilmesi hem de ticaret ve/veya sanayi odalarına onay için gönderilen proforma faturalarda yazılması gerekmektedir.