|
ÖZET: Yapım işlerinde, ihale dokümanlarında tanımlanan iş bölümlerinin dışında yeni iş bölümleri oluşturularak fiyat farkı hesaplanması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. İhale edilen bazı yapım işlerinde, sözleşmede yer almayan veya fiyatı belirlenmemiş işler için yeni birim fiyatlar belirlenmiş ve bu yeni iş kalemleri, mevcut iş bölümlerinden farklı olarak oluşturulan yeni bölümlere dahil edilmiştir. Bu durum, genel endeks üzerinden fiyat farkı hesaplamalarına yol açmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre, ihale dokümanlarında fiyat farkı hesabına esas sabit katsayıların toplamının bire (1.00) eşit olacak şekilde belirlenmesi ve her bir katsayı için endekslerin tanımlanması zorunludur. Yapım işinin farklı aşamalarında kullanılacak malzemelerin niteliği dikkate alınarak, fiyat farkı hesaplamalarına esas sabit katsayılar için farklı endeksler belirlenebilir. Ancak, yeni iş bölümleri oluşturulması ve bu bölümler için sabit katsayı ve endekslerin belirlenmemesi durumunda, “ÜFE Genel Endeks” üzerinden fiyat farkı hesaplanması uygulaması sona ermiştir. Sonuç olarak, kamu idaresinin ihale dokümanlarında yapım işinin aşamalarını doğru bir şekilde tanımlaması ve yeni iş kalemlerinin mevcut iş bölümlerine dahil edilerek fiyat farkı hesaplamalarının yapılması gerekmektedir. Aksi takdirde, yeni iş bölümleri oluşturarak fiyat farkı hesaplanması, mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. |
BULGU: Yapım İşlerinde Yer Almayan ve Yeni Birim Fiyatı Yapılan İş Kalemlerine, İhale Dokümanlarında Belirlenmiş Olan İş Bölümleri Dışında Farklı İş Bölümleri Oluşturularak Genel Endeks Üzerinden Fiyat Farkı Verilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
İdare tarafından ihale edilen bazı yapım işlerinde sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işler için yeni birim fiyat tespiti yapıldığı ve yeni iş kalemlerinin yapım işleri için ihale dokümanlarında belirlenmiş olan iş bölümlerinden farklı olarak oluşturulan yeni iş bölümüne dahil edilerek genel endeks üzerinden fiyat farkı hesaplandığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5’inci maddesinde;
6) İdare tarafından, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde sabit katsayıların toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde belirlenerek ihale dokümanında gösterilmesi ve her sabit katsayı için dördüncü fıkraya göre hesaplamaya esas endeksin belirlenmesi zorunludur.
7) İşin nitelik ve kapsamına göre imalatta kullanılacak malzemelerin niteliği ile iş programına göre malzemenin kullanılacağı safha dikkate alınarak, fiyat farkı hesabına esas sabit katsayılar için imalatın farklı aşamalarında uygulanmak üzere farklı endeksler belirlenebileceği gibi, bu değerlerin her biri için yukarıda sayılanlar arasından aynı anda birden fazla endeks de belirlenebilir. Bu durumda, her bir endeksin nispi ağırlığı da belirlenir. Ağırlık oranını gösteren sabit katsayılardan biri, birkaçı veya tamamı kullanılarak, yapım işinin farklı bölümleri/aşamaları için toplamları bire (1.00) eşit olacak şekilde farklı katsayılar belirlenebilir.” denilmektedir.
Buna ek olarak, 24.02.2022 tarihli Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslarda yapılan değişiklikle Esasların “Endeks veya fiyat belirlenmeyen yapım işlerinde fiyat farkı” başlıklı 11’inci maddesi yürürlükten kaldırılmış olup, söz konusu madde metninin yürürlükten kaldırılmadan önceki halinde ise İdare tarafından ihale dokümanında fiyat farkı verileceği öngörülmesine rağmen sabit katsayılar ile endekslerin belirlenmediği durumlarda “ÜFE Genel” sütunundaki sayı esas alınarak fiyat farkı hesaplanacağı ifade edilmekte idi.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalardan anlaşılacağı üzere idare tarafından ihale dokümanında fiyat farkı hesabına esas sabit katsayıların toplamının bire (1.00) eşit olacak şekilde belirlenerek gösterileceği ve her sabit katsayı için endeksin belirlenmesinin zorunlu olduğu, ayrıca yapım işinin farklı bölümleri/aşamaları için toplamları bire (1.00) eşit olacak şekilde farklı fiyat farkı katsayılarının belirlenebileceği, sabit katsayılar ile endekslerin belirlenmediği durumlarda “ÜFE Genel” sütunundaki sayı esas alınarak fiyat farkı hesaplanması durumuna son verildiği ifade edilmiştir.
Genel Müdürlük ve Bölge Müdürlükleri tarafından ihalesi yapılan bazı yapım işlerine ait ihale dokümanlarında yapım işinin farklı bölümleri/aşamaları (Toprak İşleri, Sanat Yapıları İşleri, Köprü İşleri, Üst Yapı İşleri ve Çeşitli İşler gibi) için fiyat farkı hesabına esas sabit katsayıların toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde ve her sabit katsayı için endeksin belirlendiği görülmüş olup, yapım işi sözleşmesinde yeni birim fiyat tespiti yapılan yeni iş kalemlerinin ihale dokümanlarında belirlenmiş olan iş bölümlerinden farklı olarak oluşturulan (Ar-Ge İşleri, Etüd ve Proje İşleri, Deplase İşleri gibi) yeni iş bölümüne dahil edildiği ve bu bölümler için sabit katsayı ve endeks belirlenmediği için “ÜFE Genel Endeks” üzerinden fiyat farkı hesaplandığı görülmüştür.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta; bulgu konusu tespitlerle ilgili olarak sözleşme tasarısının “Diğer Hususlar” başlıklı maddesine;
“Sözleşmelerin ifası sürecinde yapım işinin farklı bölümleri/aşamalarına ait yeni birim fiyatlar ortaya çıkması halinde fiyat farkı hesabı; fiyat farkı formülü üzerinden [Diğer malzemelerin ağırlık oranı (b6)= 1,00 katsayısı ve Endeks tablosunun “Genel” sütunundaki sayı (Gn, Go)] kullanılarak hesaplanacaktır.” ibaresinin ekleneceği belirtilerek, tereddütlerin giderilmesi ve yeknesaklığın sağlanması adına merkez ve taşra teşkilatlarının bir yazı ile bilgilendirildiği ifade edilmiştir.
Bu itibarla, 24.02.2022 tarihli ve 31760 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslarda yapılan değişikliğe göre fiyat farkı hesaplanacak olan işlerde yapım işinin farklı bölümleri/aşamaları için sabit katsayılar ile bu katsayılara ilişkin endekslerin belirlenmesi zorunlu olup, belirlenmeyen durumlarda ÜFE Genel Endeks üzerinden fiyat farkı ödenmesi durumu söz konusu olmayacağı için idarenin ihale dokümanında yapım işi için belirlemiş olduğu iş bölümü/aşamalarını doğru bir şekilde tanımlaması ve çerçevesini çizmesi önem arz etmektedir. Yeni fiyatı yapılan iş kalemlerinin ihale dokümanında belirlenen iş bölümü/aşamalarına dahil edilerek fiyat farkı hesaplamasının yapılması gerektiği, aksi yönde bir uygulama olan yeni iş bölümü/aşamaları oluşturularak fiyat farkı hesaplanmasının mezkur esaslara aykırılık oluşturduğu düşünülmektedir.