|
ÖZET: Yapım işlerinde yüklenicilerin, idareden onay almaksızın alt yüklenici çalıştırdığı ve bu durumun denetim süreçlerinde yeterince incelenmediği belirlenmiştir. Sayıştay’ın 2021 yılı raporuna göre, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 20. maddesi, alt yüklenicilerin çalıştırılabilmesi için belirli şartlar öngörmektedir. Bu şartlar arasında, alt yüklenicilerin ve gerçekleştirecekleri işlerin listesinin idareye sunulması ve onay alınması gerekliliği bulunmaktadır. Ayrıca, onaylanmayan alt yüklenicilerin iş yerinde çalıştırılmasının yasak olduğu da vurgulanmıştır.
İncelenen projelerde, bazı yüklenicilerin idare onayını almadan doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurarak alt yüklenici dosyası açtığı tespit edilmiştir. Bu durum, mevzuatın belirlediği sınırların aşılmasına yol açabilir. 2021 mali yılı içinde, devam eden yapım işlerinde çalışan alt yüklenicilerin sayısının ve sözleşmelerinin SGK’dan temin edilerek kontrol edilmesi gerekmektedir. Ayrıca, yüklenicilerle alt yükleniciler arasında imzalanan sözleşmeler üzerinden alınması gereken damga vergisinin ödenip ödenmediği de denetlenmelidir. Vergi ödemeleri yapılmamışsa, ilgili vergi dairelerine bildirimde bulunulması önem arz etmektedir. |
BULGU: Yapım İşlerinde Yüklenicilerin İdareden Onay Almadan Alt Yüklenici Çalıştırması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Yapım işlerinde yüklenicilerin idareden onay almadan alt yüklenici (taşeron) çalıştırdığı, idare tarafından ise yüklenicilerin alt yüklenicilerle imzaladıkları sözleşme adet ve tutarlarının tespiti hususunda gerekli incelemenin yapılmadığı tespit edilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Alt yüklenicilerin çalıştırılması ve sorumlulukları” başlıklı 20’nci maddesinde hangi hallerde alt yüklenici çalıştırılabileceği düzenlenmiş olup madde hükümlerine göre alt yükleniciler ve alt yüklenicilerin yapacağı işleri gösterir listenin idarenin onayına sunulması, idarenin de onaya sunulan listede yer alanları onaylayıp onaylamadığını yükleniciye bildirmesi gerekmektedir. Ayrıca yüklenicinin, idare tarafından onaylanan alt yükleniciler ile işe başlamadan önce sözleşme yapması ve bir örneğini idareye vermesi gerekmektedir. Maddenin altıncı fıkrasında da idarece onaylanmayan alt yüklenicilerin hiçbir suretle iş yerinde çalışamayacağı açık bir şekilde ifade edilmiştir.
Yine Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 20’nci maddesinin (08/08/2019 tarih ve 30856 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 26’ıncı maddesi ile değişik) üçüncü fıkrası gereği; işin tamamı alt yüklenicilere yaptırılamayacağı gibi işin niteliğinden kaynaklanan sebeplerle veya teknik zorunluluklar nedeniyle ihale dokümanında farklı oranlar belirlenmesi durumu hariç, tek bir alt yükleniciye yaptırılacak iş bölümlerinin toplam bedeli sözleşme bedelinin %30’unu; alt yüklenicilere yaptırılacak işlerin toplam bedeli ise sözleşme bedelinin %50’sini geçemez. Ayrıca ihale yasaklıları ile ilgili işin ihalesine katılan istekliler o işin alt yüklenicisi de olamazlar.
İncelenen işlerde idareden onay alınarak çalıştırılan alt yükleniciler yanında onay alınmadan da alt yüklenici çalıştırıldığı tespit edilmiştir. Bazı yüklenicilerin İdare onayı almadan doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) başvurarak yüklenimindeki iş için alt yüklenici (taşeron) dosyası açtırdıkları ve çalıştırdıkları tespit edilmiştir.
2021 Mali Yılı içinde geçici kabulü yapılanlar da dâhil olmak üzere, devam eden tüm yapım işlerinde çalışan alt yüklenicilerin toplam sayısının ve ilgili alt yüklenici sözleşmelerinin SGK’dan temin edilerek mevzuatın belirlediği sınırların geçilip geçilmediğinin, bu kapsamda çalışan alt yüklenicilerin ihale yasaklısı olup olmadıklarının, ilgili ihaleye istekli sıfatıyla teklif verip vermediklerinin, yüklenicilerle alt yükleniciler arasında imzalanan sözleşmeler üzerinden alınması gereken damga vergisinin vergi dairelerine yatırılıp yatırılmadığının kontrolünün sağlanması gerekmektedir. Vergisi ödenmemiş olanlar için ödenmesinin temini maksadıyla ilgili vergi dairelerine bildirimde bulunulmasının önem arzettiği değerlendirilmektedir.