Yapım İşlerine Ait İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Poliçelerinde Yüklenicinin Sorumluluğunun İşyeri Teslim Tarihinden İtibaren Başlatılmaması (Sayıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Yapım İşlerine Ait İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) poliçelerinde, yüklenicinin sorumluluğunun işyeri teslim tarihinden itibaren başlamadığı tespit edilmiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1421. maddesine göre, sigortacının sorumluluğu, primin veya ilk taksitin ödenmesiyle başlar. Ayrıca, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde yüklenicinin, işin korunmasından işe başlama tarihinden kesin kabul tarihine kadar sorumlu olduğu belirtilmektedir. Bu bağlamda, yüklenicilerin, işin niteliğine göre belirlenen sigorta kapsamını sağlamaları gerekmektedir.

Yapılan incelemelerde, Hersek Bölgesi Kanalizasyon Terfi Hattı Yapım işine ait sigorta poliçesinde, sigorta priminin 26.12.2024 tarihinde ödendiği ve bu nedenle sigortacının sorumluluğunun işe başlama tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde düzenlenmediği görülmüştür. Poliçede, Türk Ticaret Kanunu’nun 1421. maddesine atıfta bulunulmamış olması, yüklenicinin sorumluluğunu etkilemektedir. Bu durum, zararın oluşması halinde idarenin de kusurlu sayılmasına yol açabilir.

Sonuç olarak, sigorta priminin ödenme tarihinin, yapım işinin başlama tarihiyle aynı olması gerektiği vurgulanmaktadır. Aksi takdirde, Türk Ticaret Kanunu’na uygun olarak sigortacının sorumluluğunun işe başlama tarihinden itibaren başlaması için gerekli önlemlerin alınması gerektiği ifade edilmiştir. Bu durum, kamu idaresinin dikkat etmesi gereken önemli bir husustur.

BULGU: Yapım İşlerine Ait İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Poliçelerinde Yüklenicinin Sorumluluğunun İşyeri Teslim Tarihinden İtibaren Başlatılmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Belediye tarafından yaptırılan bazı yapım işlerine ilişkin inşaat sigortası (bütün riskler) poliçesinde sigortacının sorumluluk başlangıç tarihinin, yer teslim tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde düzenlenmediği görülmüştür.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1421’inci maddesinde; aksine sözleşme yoksa sigortacının sorumluluğunun primin veya ilk taksitinin ödenmesi ile başlayacağı; 1431’inci maddesinde de sigorta priminin tamamının, taksitle ödenmesi kararlaştırılmışsa ilk taksitin, sözleşme yapılır yapılmaz ve poliçenin teslimi karşılığında ödenmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinde;

“Yüklenici, işyerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu yapım işinin korunmasından 43 üncü madde hükümleri dikkate alınmak şartı ile işe başlama tarihinden kesin kabul tarihine kadar sorumludur. Bu sebeple yüklenici, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 9 uncu maddesi hükümleri dâhilinde; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı “inşaat sigortası (bütün riskler)”, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise yürürlükteki İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Genel Şartları çerçevesinde kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.” hükmü yer almaktadır.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre yükleniciler yapım işi ihalelerinde işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı “inşaat sigortası (bütün riskler)”, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise yürürlükteki İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Genel Şartları çerçevesinde kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır. Sigortacının sorumluluğu sigorta priminin peşin olarak ödenmesi kararlaştırılmış ise tamamının, taksitle ödenmesi kararlaştırılmışsa peşinatın (ilk taksitin) ödenmesi ile başlayacağından; sigorta priminin peşin olarak ödenmesi kararlaştırılmış ise tamamının, taksitle ödenmesi kararlaştırılmışsa peşinatın (ilk taksitin) ödendiği tarih ile yapım işinin başlama tarihinin aynı olması gerekmektedir.

Diğer taraftan Türk Ticaret Kanunu’nun 1421’inci maddesinde belirtildiği üzere sigorta poliçelerine “Sigorta primlerinin tamamı veya taksitle ödenmesi kararlaştırılmış ise peşinatı (ilk taksiti) işe başlama tarihinden farklı olsa bile sigortacının sorumluluğu işe başlama tarihinden itibaren başlayacaktır.” şeklinde açık hükümler konularak sigortacının sorumluluğunu işe başlama tarihinden itibaren başlatmak da mümkündür.

Yapılan incelemede; 2023/949667 ihale kayıt no.lu Hersek Bölgesi Kanalizasyon Terfi Hattı Yapım işinde yer teslim tarihinin 31.10.2023 olduğu, işe ilişkin 100000326143133 no.lu inşaat sigortası (bütün riskler) poliçesinde “Prim veya peşinat ödenmediği takdirde poliçe teslim edilmiş olsa dahi, sigortacının sorumluluğu başlamaz. Sigortacının sorumluluğu peşin sigortalarda sigorta priminin tamamının, taksitle ödenmesi kararlaştırılması durumunda ise peşinatın(ilk taksit) ödenmesi ile başlar.” hükmü konulduğu, poliçeye ait sigorta priminin 26.12.2024 tarihinde ödendiği, bunlara bağlı olarak sigorta primlerinin tamamının ödeme tarihinin işe başlama tarihinden farklı olması nedeniyle sigortacının sorumluluk başlangıç tarihinin, işe başlama tarihi olan 31.10.2023 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde düzenlenmediği, ayrıca sigorta poliçesinde “Türk Ticaret Kanunu’nun 1421’inci maddesine göre sigortacının sorumluluğunun sigorta primleri ödenmemiş veya geç ödenmiş olsa bile işe başlama tarihinden itibaren başlayacağı” şeklinde ifadelerin de yer almadığı görülmüştür.

Bu husustaki sorumluluk yükleniciye ait olmakla birlikte zararın oluşması durumunda, yargı mercilerince idarenin de müterafik kusurlu sayıldığı ya da yüklenicinin acze düşmesi nedeniyle, ortaya çıkan hasar ve zararı karşılayamadığı hallerde idare aleyhine doğacak külfetlerin bu hususta kusur, ihmal veya tedbirsizliği bulunan idare görevlilerine rücu yoluyla tazmin ettirilmesi talebi gündeme gelebilmektedir.

Kamu İdaresinin cevabında sigorta priminin peşin olarak ödenmesi kararlaştırılmış ise tamamının, taksitle ödenmesi kararlaştırılmışsa peşinatın (ilk taksitin) ödendiği tarih ile yapım işinin başlama tarihinin aynı olması; bu olmadığı takdirde Türk Ticaret Kanunu’nun 1421’inci maddesinde belirtildiği üzere sigorta poliçelerine “Sigorta primlerinin tamamı veya taksitle ödenmesi kararlaştırılmış ise peşinatın (ilk taksiti) ödenme tarihi işe başlama tarihinden farklı olsa bile sigortacının sorumluluğu işe başlama tarihinden itibaren başlayacaktır. ” şeklinde açık hükümler konularak sigortacının sorumluluğunun işe başlama tarihinden itibaren başlatılması için tedbirler alınacağı, konu hakkında gereken hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.

Sonuç olarak sigorta priminin peşin olarak ödenmesi kararlaştırılmış ise tamamının, taksitle ödenmesi kararlaştırılmışsa peşinatın (ilk taksitin) ödendiği tarih ile yapım işinin başlama tarihinin aynı olması; bu olmadığı takdirde Türk Ticaret Kanunu’nun 1421’inci maddesinde belirtildiği üzere sigorta poliçelerine “Sigorta primlerinin tamamı veya taksitle ödenmesi kararlaştırılmış ise peşinatın (ilk taksiti) ödenme tarihi işe başlama tarihinden farklı olsa bile sigortacının sorumluluğu işe başlama tarihinden itibaren başlayacaktır.” şeklinde açık hükümler konularak sigortacının sorumluluğunun işe başlama tarihinden itibaren başlatılması gerektiği değerlendirilmektedir.