|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri tarafından gerçekleştirilen yapım işi ihalelerinde öngörülemeyen durumlar olmaksızın iş artışlarının yapıldığını ortaya koymaktadır. İhaleler sonucunda belirlenen tutar, yükleniciye ödenecek maksimum miktarı ifade ederken, mevzuatta bazı istisnalarla iş artışlarının yapılabileceği belirtilmiştir. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 24. maddesi, iş artışlarının hangi koşullarda gerçekleştirilebileceğini düzenlemekte ve bu artışların yalnızca öngörülemeyen durumların varlığında mümkün olacağını vurgulamaktadır.
İş artışlarının geçerli olabilmesi için, artışa konu olan işin sözleşmeye esas proje içinde yer alması ve idareyi külfete sokmadan asıl işten ayrılmanın teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması gerekmektedir. Bu koşulların sağlanmaması durumunda, önceden belirlenmiş bir işin gerçekleştirilmesi sırasında yapılan artışlar hukuki dayanağa sahip olmayacaktır. Ayrıca, iş artışının tamamlanması için gerekli olan işin bitirilmesi de şarttır; aksi takdirde bu tür ihalelerde iş artışı yapılması mümkün değildir. Denetimlerde, 2022/566739 ve 2022/1359880 ihale kayıt numaralı asfalt ve yol üst yapı yapım işlerinde sırasıyla %19 ve %10 oranında iş artışları yapılmış, ancak bu artışların gerekçeleri incelendiğinde öngörülemeyen bir durumun varlığına dair herhangi bir neden bulunmamıştır. Kamu idaresinin verdiği yanıtta, iş artışlarından ek kesin teminat kesintisi yapıldığı belirtilmiş, ancak artışların gerekçeleri hakkında açıklama yapılmamıştır. Bu tür uygunsuzlukların gelecekteki ihalelerde göz önünde bulundurulması gerektiği ifade edilmektedir. |
BULGU: Yapım İşlerine Ait İş Artışlarının “Öngörülememezlik” “Kriterini Karşılamaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Yapım işi ihalelerinde, ihale edilen iş kapsamında öngörülemeyen zorunlu bir durum söz konusu olmadığı halde iş artışları yapıldığı görülmüştür.
İhale sonucunda gerçekleşen ve sözleşmeye bağlanan tutar, yükleniciye ödenmesi gereken rakamı ifade etmektedir. Bu rakam normal koşullar altında yükleniciye ödenebilecek maksimum tutarı ifade etmektedir. Ancak mevzuatta buna bir istisna getirilerek, oluşan koşullara göre iş artışı yapılabileceği ve bu doğrultuda sözleşme bedelinin yukarı yönde revize edilebileceği ifade edilmiştir. Bu kapsamda 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 24’üncü maddesinde;
“Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş;
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,
Şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise %20’sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.
Birim fiyat sözleşme ile yürütülen yapım işlerinde, Bakanlar Kurulu bu oranı sözleşme bazında %40’a kadar artırmaya yetkilidir.”
denilerek iş artışının hangi koşullarda yapılabileceği detaylandırılmıştır. Buna göre, artışa konu olan işin iş artışı kapsamında değerlendirilebilmesi için öncelikli olarak öngörülemeyen bir durumun varlığı ortaya çıkmalı ve bu kapsamda iş artışı yapılması zorunlu hale gelmelidir. Aksi takdirde ihale öncesinde zaten belli olan bir işin, işin gerçekleştirilmesi sırasında iş artışı yoluyla temin edilmesi hukuki dayanaktan yoksun olacaktır. İş artışı yapılması konusunda öngörülemeyen durumun varlığı tek başına yeterli olmayıp, artışa konu olan işin hem sözleşmeye esas proje içerisinde olması, hem de idareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması gerekmektedir. Bu iki şartın her ikisi de meydana gelmediği müddetçe iş artışı yapılamayacaktır. İş artışı yapılabilmesinin şartlarından bir tanesi de, yapılacak iş artışı ile işin tamamlanması gerekmektedir. Eğer yapılacak iş artışı ile işin tamamlanması mümkün olamayacaksa bu tür ihalelerde iş artışı yapılabilmesi mümkün olmayıp, iş artışı yapılabilecek oran konusunda da sınırlamalar getirilmiştir.
Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, 2022/566739 ihale kayıt numaralı asfalt yapımında %19, 2022/1359880 ihale kayıt numaralı yol üst yapı yapımı işinde %10 oranında iş artışı yapıldığı görülmüştür. İş artışlarının gerekçeleri incelendiğinde, öngörülemeyen durum varlığına ait herhangi bir sebep olmadığı görülmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta iş artışlarından ek kesin teminat kesintisi yapıldığı ifade edilmiş, artışların gerekçelerine dair herhangi bir açıklama yapılmamıştır. İş artışına ait mevzuat hükümlerine uygun düşmeyen bu tür uygunsuzluklara bundan sonra yapılacak ihalelerde dikkat edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.