|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel bütçeli idarelerin yapım işlerine ait nihai projelerin haklar hesabında izlenmediğini ortaya koymuştur. Geçici kabul sonrası yükleniciler tarafından sunulan nihai projelerin, İdare tarafından 260 Haklar hesabında kaydedilmediği tespit edilmiştir. Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, geçici kabul sonrası nihai projelerin yüklenici tarafından bedelsiz olarak hazırlanıp idareye teslim edilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, maddi olmayan duran varlıkların ve hakların izlenmesine dair düzenlemeler içermektedir.
Denetim bulguları, 2022 yılında da benzer şekilde ortaya çıkmış olup, 2023 yılı itibarıyla durumun değişmediği görülmüştür. Kamu idaresi, nihai projelerin haklar hesabında izlenmesi için gerekli işlemlerin tamamlanacağını ifade etmiştir. Ancak, bu süreçlerin henüz etkin bir şekilde uygulanmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, kurumun yapımına katıldığı projelerin, restorasyon, inşaat, elektrik, mekanik, yapı güçlendirme gibi alanlarda 260 Haklar hesabında izlenmesi gerekmektedir. Bu durum, mali yıl bilançosunda kaydı bulunmayan önemli projelerin göz ardı edilmemesi açısından kritik bir konudur. |
BULGU: Yapım İşlerine Ait Nihai Projelerin Haklar Hesabında İzlenmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Yapım işlerinin geçici kabulü sonrasında yükleniciler tarafından sunulan nihai projelerin, İdare tarafından 260 Haklar hesabında izlenmediği görülmüştür.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 11’inci maddesinin 7’nci fıkrasında; geçici kabul yapıldıktan sonra, uygulama projeleri ister idarece verilmiş, ister yüklenici tarafından hazırlanarak idarece onaylanmış olsun, uygulama sırasında yapılmış değişiklikleri de içeren ve işin bitmiş durumunu gösteren nihai projelerin yüklenici tarafından bedelsiz olarak hazırlanarak orijinallerinin idareye teslim edileceği belirtilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 192’nci maddesinde; maddi olmayan duran varlıklar hesap grubunun, herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve kamu idarelerinin belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye edilen haklar gibi varlıklar, bunlar için hesaplanan birikmiş amortismanlar ile ayrılan değer düşüklüğü karşılıklarının kaydı için kullanılacağı belirtilmiş olup, söz konusu Yönetmeliğin “Hesap Grubuna İlişkin İşlemler” başlıklı 193’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının (a) bendinde, edinilen maddi olmayan duran varlıkların maliyet bedeli ile bağış veya hibe olarak edinilenlerin ise değerlemesi yapıldıktan sonra hesaplara alınacağı ifade edilmiştir.
Ayrıca, anılan Yönetmeliğin 260 Haklar hesabına ilişkin “Hesabın Niteliği” başlıklı 194’üncü maddesinde; Haklar hesabının, bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılacağı; “Hesabın İşleyişi” başlıklı 195’inci maddesinin 4’üncü fıkrasında ise, bedelsiz olarak intikal eden hakların tespit edilen değerleri üzerinden 260 Haklar hesabına borç ve 600 Gelirler hesabına alacak olarak kaydedileceği düzenlenmiştir.
İlgili mevzuat hükümleri uyarınca, bedelsiz dahi olsa kamu idaresinin faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen, herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan, belirli ölçüde yararlanılan ya da yararlanılması planlanan ve yararlanma süresi bir yıldan fazla olan plan, proje gibi değerlerin edinme tarihinde tespit edilen bedelleri ile 260 Haklar hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Ancak yapılan incelemede, yapım işlerinin geçici kabulü sonrasında yükleniciler tarafından sunulan nihai projelerin, İdare tarafından bu hesapta izlenmediği tespit edilmiştir. Bu husus 2022 yılı denetimde bulgu konusu edilmiş olup 2023 yılında da devam ettiği görülmüştür.
Kamu idaresi tarafından gönderilen cevapta; yapım işlerine ait nihai projelerin haklar hesabında izlenmesine ilişkin Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünce nihai (as built) projelerin tespit bedelleri kapsamında kesin kabul işlemlerinin tamamlanıp Kuruma gönderilmesiyle 260 Haklar Hesabında izlenmesinin sağlanacağı belirtilmektedir. 2023 mali yılı için aynı hata devam etmektedir.
Bu itibarla, yılı bilançosunda kaydı bulunmayan, kurumun yapımına iştirak ettiği; restorasyon, restitüsyon, röleve, rekonstrüksüyon, inşaat, elektrik, mekanik, yapı güçlendirme, teşhir ve tanzim, çevre düzenlemesi ve altyapı projelerinin 260 Haklar hesabında izlenmesi gerekmektedir.