|
ÖZET: Yapım İşlerine İlişkin İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) poliçelerinde, muafiyet oranlarının mevzuatta belirlenen sınırları aştığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, bazı inşaat projelerinde muafiyet oranlarının %2’lik azami sınırdan yüksek belirlendiği veya mevzuatta öngörülmeyen riskler için müşterek sigorta uygulandığı görülmüştür. Yapım İşleri Genel Şartnamesi, yüklenicilerin iş yerlerindeki tüm varlıkları koruma ve sigortalama sorumluluğunu açıkça belirtmektedir. Bu kapsamda, doğal afetler ve hırsızlık gibi riskler için inşaat sigortası yaptırılması zorunludur.
Denetim sonuçları, belirli projelerde muafiyet oranlarının %2’yi aştığını ve müşterek sigorta oranlarının da mevzuat hükümlerine aykırı şekilde belirlendiğini ortaya koymuştur. Örneğin, deprem gibi risklerde sigortacının sorumluluğu %80 iken, bazı poliçelerde bu oran %40 olarak uygulanmış ve muafiyet oranları da artırılmıştır. Bu durum, yüklenicinin sorumluluğunu etkilememekle birlikte, idarenin karşılaşabileceği riskleri artırmaktadır. Kamu İdaresi, gelecekte yapılacak inşaat sigortalarında belirtilen oranlara dikkat edileceğini ve mevzuat sınırlarının aşılmayacağını belirtmiştir. Yapım İşleri Genel Şartnamesi doğrultusunda, tüm riskler için muafiyet oranlarının %2 ile sınırlı olması ve mevzuatta öngörülmeyen riskler için müşterek sigorta uygulanmaması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Yapım İşlerine İlişkin İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Poliçelerinde Muafiyet Oranlarının Mevzuatta Öngörülen Sınırlardan Yüksek Belirlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye tarafından yaptırılan bazı yapım işlerinde yaptırılan inşaat sigortası (bütün riskler) poliçelerinde Yapım İşleri Genel Şartnamesinde belirtilen sınırlardan daha yüksek oranda muafiyet uygulandığı veya mevzuatın öngörmediği riskler için de müşterek sigorta yapılması (hasarın bir kısmı sigortacıya, bir kısmı idareye ait olacak şekilde) veya müşterek sigorta oranlarının mevzuatta belirlenen oranlardan yüksek uygulanması suretiyle mevzuata uymayan muafiyetler uygulandığı görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9’uncu maddesinde;
“(1) Yüklenici, işyerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu yapım işinin korunmasından 43’üncü madde hükümleri dikkate alınmak şartı ile işe başlama tarihinden kesin kabul tarihine kadar sorumludur. Bu sebeple yüklenici, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 9 uncu maddesi hükümleri dâhilinde; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı ‘inşaat sigortası (bütün riskler)’, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise yürürlükteki İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Genel Şartları çerçevesinde kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.
(…)
(3) (Değişik: RG-3/7/2009-27277) Sigorta poliçesinde; idare işveren sıfatıyla, yüklenici işi gerçekleştiren sıfatıyla yer almalı, alt yüklenicilerin vereceği zararların da teminat kapsamı dâhilinde olduğu belirtilmelidir. Kıymetlerin sigortalanmasında aşağıda belirtilen hususlar dikkate alınarak muafiyet ve koasürans uygulamalarına yer verilebilir:
Tüm riskler için uygulanabilecek muafiyet oranı azami %2’dir.
Deprem, sel, su baskını, toprak kayması ve terör riskleri için uygulanabilecek koasürans oranı azami %20’dir. Bunun dışında kalan riskler için koasürans uygulanmaz.
Muafiyet ve koasürans kısmına isabet eden hasarların karşılanması yüklenicinin sorumluluğundadır.” hükümleri yer almaktadır.
Ayrıca yapım işlerine ilişkin olarak yüklenicilerle yapılan sözleşmelerin 17.3’üncü maddelerinde de “Yüklenicinin iş ve iş yerinin korunması ve sigortalanması ile ilgili sorumlulukları konusunda Yapım İşleri Genel Şartnamesinde yer alan hükümler uygulanır.” denilmiştir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerine göre idarece yaptırılan yapım işlerinde İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) poliçelerinde; muafiyet açısından tüm riskler için uygulanabilecek azami oranın %2 olması; deprem, sel, su baskını, toprak kayması ve terör riskleri için uygulanabilecek azami müşterek sigorta (koasürans) oranlarının toplam hasar bedelinin %80’i sigortacıya ait %20’si sigortalıya ait şekilde olması, bunun dışında kalan riskler için örneğin diğer doğal afetler, yangın, hırsızlık için müşterek sigorta uygulanmaması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, aşağıdaki tabloda gösterilen bazı yapım işlerine ilişkin inşaat sigortası (bütün riskler) poliçelerinde açıklanan mevzuatta yer alan tüm riskler için azami %2 muafiyet sınırından daha fazla oranlarda muafiyet uygulandığı veya mevzuatın öngörmediği riskler için de müşterek sigorta (hasarın bir kısmı sigortacıya, bir kısmı idareye ait olacak şekilde) yapılması veya müşterek sigorta oranlarının adı geçen şartnameden yüksek belirlenmesi kabul edilerek açıklanan mevzuata uymayan muafiyetler uygulandığı tespit edilmiştir.
Tablo 12: Yapım İşlerine Ait İnşaat Sigortası Poliçelerinden Mevzuatta Öngörülenden Fazla Muafiyet Uygulanan Örnekler
| Sıra No |
İlgili Ödeme Emri Yevmiye Tarihi No.su (İşin İhale Kayıt No.su- İhale Adı) | İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Poliçe No |
Yapım İşleri Genel Şartnamesine uymayan Muafiyet Örnekleri |
| 15.01.2024-941 (2023/252162- Elâzığ Merkez Akpınar Mahallesinde Rekreasyon Alanı Yapım İşi) | 100000143943832 | Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne göre teminat kapsamında olması gereken grev, halk hareketleri riskinin tamamen teminat dışı bırakılması suretiyle, tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, Ayrıca poliçede tüm muafiyetlerin sigorta bedelinin %2’sini aşamayacağı, mevzuatta müşterek sigorta yapılması kabul edilen risklerde müşterek sigorta yapıldığında sigortalıya düşen hasar bedelinin, hiçbir şekilde sigorta bedelinin %20’sini aşamayacağını belirten kayıtlar/ çekinceler/ açıklamalar yapılmadığı görülmüştür. |
|
| 12.09.2024-18078 (2024/743228 – Elâzığ Merkez Mahallelerinde Park Yapım İşi |
102397851 | a) Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne göre müşterek sigorta yapılması mümkün olan deprem hasarlarında sigortacının sorumlu olduğu sigorta bedelinin %80 oranındaki kısmı, %40 olarak |
| uygulanması, her bir depremde sigortacıya ait %40’ı oranındaki tutardan ayrıca %2 oranında tenzili muafiyet uygulanır denilerek, deprem riski nedeniyle sigortacıya ait olması gereken sigorta bedelinin %80’i oranındaki tutarın azaltıldığı, b) Müşterek sigorta uygulanmaması gereken Grev, Lokavt, Kargaşalık, Halk Hareketleri, Kötü Niyetli Hareketlere ilişkin riskler için müşterek sigorta uygulanarak hasarın %20’si idare üzerinde kalması, ayrıca oluşacak hasardan sigortacıya ait %80’lik kısımdan da %2 tenzili muafiyet uygulanacağı belirtilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, c)Ayrıca poliçede tüm muafiyetlerin sigorta bedelinin %2’sini aşamayacağı, mevzuatta müşterek sigorta yapılması kabul edilen risklerde müşterek sigorta yapıldığında sigortalıya düşen hasar bedelinin, hiçbir şekilde sigorta bedelinin %20’sini aşamayacağını belirten kayıtlar/ çekinceler/açıklamalar yapılmadığı görülmüştür. |
|||
| 12.09.2024-18192 (2024/744618- Elâzığ Merkez Mücavir Alan İçerisindeki Park ve Yürüyüş Alanlarında EPDM Kauçuk Yapım İşi) | 750564050/0 | a) İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Genel Şartlarında yer almayan siber saldırı sonucunda ortaya çıkan veya bunların neden olduğu her türlü olay nedeniyle sigortalı kıymetlerin ve/veya sigortalının uğrayacağı doğrudan/ dolaylı her türlü hasar kayıp ve zararların teminat dışı bırakıldığı, b) Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne göre müşterek sigorta yapılması mümkün olan deprem, sel, su baskını hasarlarında sigortacının sorumlu olduğu %80 sigorta bedelinden ayrıca %2 oranında tenzili muafiyet uygulanır denilerek, deprem nedeniyle sigortacıya ait olması gereken sigorta bedelinin %80’i oranındaki tutarının azaltıldığı, c) Müşterek sigorta uygulanmaması gereken Grev, Lokavt, Kargaşalık, Halk Hareketleri, Kötü Niyetli Hareketlere ilişkin riskler için müşterek sigorta uygulanarak hasarın %20’si idare üzerinde kalması, ayrıca oluşacak hasardan sigortacıya ait %80’lik kısımdan da %2 tenzili muafiyet uygulanacağı belirtilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, d) İksa, kazık, ankraj hasarlarında hasarın %10’u minimum 25.000 Euro tenzili muafiyet uygulanır denilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, e) Doğal afetler, bakım, yangın, hırsızlık hasarlarında hasarın %20’si minimum 10.000 Euro tenzili muafiyet uygulanır denilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, f) Diğer hasarlarda hasarın %10’u minimum 5.000 Euro tenzili muafiyet uygulanır denilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, g) Müşterek sigorta uygulanmaması gereken yanardağ püskürmesi riski için müşterek sigorta uygulanarak hasarın %20’sinin idarenin üzerinde kalacağı belirtilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, |
| h) Ayrıca poliçede tüm muafiyetlerin sigorta bedelinin %2’sini aşamayacağı, mevzuatta müşterek sigorta yapılması kabul edilen risklerde müşterek sigorta yapıldığında sigortalıya düşen hasar bedelinin, hiçbir şekilde sigorta bedelinin %20’sini aşamayacağını belirten kayıtlar/ çekinceler/açıklamalar yapılmadığı görülmüştür. | |||
| 12.09.2024-18194 (2024/762874- Elâzığ Merkez Hicret Mahallesi Spor Kompleksi Çevre Düzenlemesi Yapım İşi) | 137201511 | a) Müşterek sigorta uygulanmaması gereken Grev, Lokavt, Kargaşalık, Halk Hareketleri, Kötü Niyetli Hareketlere ilişkin riskler ile yanardağ püskürmesi riski için müşterek sigorta uygulanarak hasarın %20’sinin idarenin üzerinde kalacağı belirtildiği, bu suretle tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, b) Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne göre müşterek sigorta yapılması mümkün olan deprem hasarlarında sigortacının sorumlu olduğu sigorta bedelinin %80 oranındaki kısmı, %40 olarak uygulanması, her bir depremde sigortacıya ait %40’ı oranındaki tutardan ayrıca %10 oranında tenzili muafiyet uygulanır denilerek, deprem riski nedeniyle sigortacıya ait olması gereken sigorta bedelinin %80’i oranındaki tutarın azaltıldığı c) Doğal afetler, yangın, bakım, hırsızlık hasarlarında hasarın %10’u asgari 10.000 USD tenzili muafiyet uygulanır denilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, d)Ayrıca poliçede tüm muafiyetlerin sigorta bedelinin %2’sini aşamayacağı, mevzuatta müşterek sigorta yapılması kabul edilen risklerde müşterek sigorta yapıldığında sigortalıya düşen hasar bedelinin, hiçbir şekilde sigorta bedelinin %20’sini aşamayacağını belirten kayıtlar/ çekinceler/açıklamalar yapılmadığı görülmüştür. |
|
| 24.09.2024- 18944- (2024/599552 Elâzığ Belediyesi Mücavir Alan Sınırları İçerisinde Mevcut Parkların Bakım ve Revizyonu Yapım İşi) | 746572355 | a) İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Genel Şartlarında yer almayan siber saldırı sonucunda ortaya çıkan veya bunların neden olduğu her türlü olay nedeniyle sigortalı kıymetlerin ve/veya sigortalının uğrayacağı doğrudan/ dolaylı her türlü hasar kayıp ve zararların teminat dışı bırakıldığı, b) Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne göre müşterek sigorta yapılması mümkün olan deprem, sel, su baskını hasarlarında sigortacının sorumlu olduğu %80 sigorta bedelinden ayrıca %2 oranında tenzili muafiyet uygulanır denilerek, deprem nedeniyle sigortacıya ait olması gereken sigorta bedelinin %80’i oranındaki tutarının azaltıldığı, c) Müşterek sigorta uygulanmaması gereken Grev, Lokavt, Kargaşalık, Halk Hareketleri, Kötü Niyetli Hareketlere ilişkin riskler için müşterek sigorta uygulanarak hasarın %20’si idare üzerinde kalması, ayrıca oluşacak hasardan sigortacıya ait %80’lik kısımdan da %2 tenzili muafiyet uygulanacağı belirtilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, d) İksa, kazık, ankraj hasarlarında hasarın %10’u minimum 25.000 Euro tenzili muafiyet uygulanır denilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, |
| e) Doğal afetler, bakım, yangın, hırsızlık hasarlarında hasarın %20’si minimum 10.000 Euro tenzili muafiyet uygulanır denilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, f) Diğer hasarlarda hasarın %10’u minimum 5.000 Euro tenzili muafiyet uygulanır denilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, g) Müşterek sigorta uygulanmaması gereken yanardağ püskürmesi riski için müşterek sigorta uygulanarak hasarın %20’sinin idarenin üzerinde kalacağı belirtilerek tüm riskler için uygulanabilecek azami %2 muafiyet oranının aşıldığı, h) Ayrıca poliçede tüm muafiyetlerin sigorta bedelinin %2’sini aşamayacağı, mevzuatta müşterek sigorta yapılması kabul edilen risklerde müşterek sigorta yapıldığında sigortalıya düşen hasar bedelinin, hiçbir şekilde sigorta bedelinin %20’sini aşamayacağını belirten kayıtlar/ çekinceler/açıklamalar yapılmadığı görülmüştür. |
Sigorta poliçesinde muafiyet oranlarının açıklanan mevzuatta yer alan sınırlardan daha fazla oranlarda olması yüklenicinin nihai sorumluluğunu kaldırmamakla birlikte, idarenin karşılaşabileceği riski artırması bakımından önem arz etmektedir.
Kamu İdaresinin cevabında bundan sonra yapılacak All Risk sigortasında belirtilen oranlara dikkat edilerek öngörülen sınırlardan yüksek belirlenmeyeceği ifade edilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtildiği üzere yapım işlerine ilişkin inşaat sigortası (bütün riskler) poliçelerinde; muafiyet açısından tüm riskler için uygulanabilecek azami oranın %2 olması; deprem, sel, su baskını, toprak kayması ve terör riskleri için uygulanabilecek müşterek sigorta(koasürans) oranlarının toplam hasar bedelinin %80’i sigortacıya, %20’si sigortalıya(idareye) ait olacak şekilde belirlenmesi, mevzuatta öngörülmeyen riskler için müşterek sigorta uygulanmaması gerektiği değerlendirilmektedir.