|
ÖZET: Yapım işlerinin hizmet alımı olarak ihale edilmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri açısından önemli bir bulgu olarak ortaya çıkmıştır. Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesine göre, kamu kurum ve kuruluşları, mal ve hizmet alımları ile yapım işlerini belirli esaslara göre yürütmekle yükümlüdür. Bu çerçevede, hizmet ve yapım kavramları, kanunun 4’üncü maddesinde tanımlanmış ve her iki kategori için ayrı yönetmelikler ile düzenleyici dokümanlar oluşturulmuştur.
Denetim sırasında, belirli yapım işleri, hizmet alımı olarak ihale edilmiştir. Örneğin, taş duvar yapımı ve içme suyu sondajı gibi işler, yapım işlerinin kapsamına girmesine rağmen, hizmet alımı olarak değerlendirilmiştir. Bu durum, ilgili işlerin güvence altına alınmasını ve denetimini zorlaştırmakta, dolayısıyla potansiyel riskler doğurmaktadır. Kamu idaresi, bu bulguyu kabul etmiş ve mevzuata uygun olmayan uygulamaların önüne geçilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Yapılacak işlerin türünün doğru bir şekilde belirlenmesi, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Yapım İşlerinin Hizmet Alımı Olarak İhale Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Yapım işi kapsamında olan işlerin hizmet alımı olarak değerlendirilerek temin edildiği görülmüştür.
Kamu hukukuna tâbi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirleyen 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesine göre, idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri bu Kanun hükümlerine göre yürütülmektedir. Buna göre, idarelerin yapacakları alımlar; mal ve hizmet alımı ile yapım işlerinden ibarettir. Kanun’un 4’üncü maddesine göre hizmet ve yapım kavramları kapsamına giren işler aşağıdaki şekilde sayılmıştır:
“Hizmet: (Değişik: 30/7/2003-4964/3 md.) Bakım ve onarım, taşıma, haberleşme, sigorta, araştırma ve geliştirme, muhasebe, piyasa araştırması ve anket, danışmanlık, (,..)[13], tanıtım, basım ve yayım, temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, toplantı, organizasyon, sergileme, koruma ve güvenlik, meslekî eğitim, fotoğraf, film, fikrî ve güzel sanat, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmetler ile yazılım hizmetlerini, taşınır ve taşınmaz mal ve hakların kiralanmasını ve benzeri diğer hizmetleri,
Yapım: Bina, karayolu, demiryolu, otoyol, havalimanı, rıhtım, liman, tersane, köprü, tünel, metro, viyadük, spor tesisi, alt yapı, boru iletim hattı, haberleşme ve enerji nakil hattı, baraj, enerji santrali, rafineri tesisi, sulama tesisi, toprak ıslahı, taşkın koruma ve dekapaj gibi her türlü inşaat işleri ve bu işlerle ilgili tesisat, imalat, ihzarat, nakliye, tamamlama, büyük onarım, restorasyon, çevre düzenlemesi, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj işleri ile benzeri yapım işlerini”
4734 sayılı Kanun’da yapılan ayrıma göre hizmet alımları ve yapım işleri için ayrı ayrı yönetmelikler (Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği) ve bunları detaylandıran tebliğ, şartname gibi düzenleyici dokümanlar yayınlanmıştır. Yine Kamu İhale Genel Tebliği’nin ikinci kısmının birinci bölümünde Yapım İşi İhalelerine İlişkin Özel Hususlara, üçüncü bölümünde ise Hizmet Alımı İhalelerine İlişkin Özel Hususlara yer verilerek iş türü bazında teknik detaylara yer verilmiştir.
Bu şekilde bir ayrıma gidilmesi ile birlikte, hizmet alımları ve yapım işleri için birbirinden farklı kriterler, hükümler, işleyişler gündeme gelmektedir. Örneğin yapım işlerinin doğası gereği meydana gelebilecek risklere karşı sigorta yapılması, teminat süresi belirlenmesi, geçici ve kesin kabul işlemleri gibi süreçlere dair kriterler hizmet alımları için geçerli değildir. Bu bakımdan yapılacak bir işin hizmet alımı ya da yapım işi olduğunun en başta mevzuata uygun olarak belirlenmesi son derece önemlidir.
Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, 2023/1306137 Sanayi Mahallesi 2883 Sokak Taş Duvar için Sert Zeminde Temel Kazı ve Dolgu Yapılması, 2023/1223205 2024/756892 Bucak İlçe Sınırları İçerisinde 12,5 İnç İçme Suyu Amaçlı Sondaj Kuyusu Açma, 2023/1223205 Sanayi Mah. 2883 Sok Taş Duvar ve Derzi Yapılması, 2024/716542 Bucak İlçe Sınırları İçerisinde 12,5 İnç İçme Suyu Amaçlı Sondaj Kuyusu Açma, 2024/1423124 Bucak İlçe Sınırları İçerisinde Kireç Taşında 12,5 İnç İçme Suyu Amaçlı Sondaj Kuyusu Açma işleri yapım işleri kategorisine girmesine rağmen, hizmet alımı olarak ihale edildikleri tespit edilmiştir.
Yapım işlerinin hedeflendiği gibi yerine getirilip getirilmediğini kontrol eden, güvence altına alan ve koruyan birtakım mekanizmaların hayata geçirilmesine engel olan bu durum, potansiyel riskleri beraberinde getirmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta bulguya iştirak edilmiş olup, mevzuata uygun düşmeyen bu tür belirlemelerin önüne geçilmesi ve yapılacak işlerde alım türünün dikkatli bir şekilde belirlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.