|
ÖZET: Üniversite tarafından gerçekleştirilen bazı yapım işlerinin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen temel ihale usulleri yerine doğrudan temin yöntemiyle parçalara bölünerek yapıldığı tespit edilmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 32. maddesi, harcama yetkililerinin bütçe ilkelerine uygun hareket etme ve kaynakların verimli kullanımından sorumlu olduğunu vurgulamaktadır. Ayrıca, 4734 sayılı Kanun’un 5. maddesi, ihalelerde saydamlık, rekabet ve eşit muamele sağlanmasını zorunlu kılmakta, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal ve hizmet alımlarının kısımlara bölünemeyeceğini belirtmektedir.
Doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımlarda, belirlenen parasal limitler dâhilinde yapılan işlemlerin, ilgili mevzuat çerçevesinde düzenlenmesi gerekmektedir. Ancak, benzer nitelikteki yapım işlerinin tarih ve özellik bakımından birbirine yakın bir şekilde doğrudan temin ile ayrı ayrı yaptırılması, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından sakıncalıdır. Örneğin, Şubat 2024’te gerçekleştirilen yapım işlerinin çoğu, benzer iş kalemleri içermekte ve aynı süre zarfında tamamlanmaktadır. Sonuç olarak, Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelerine aykırı olarak yapılan bu uygulamaların, gelecekte ihale usulleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. İdare, bu tür işlerin aciliyet arz ettiğini belirtmiş olsa da, kanun gerekliliklerine uygun hareket edilmesi önemlidir. |
BULGU: Yapım İşlerinin Parçalara Bölünerek Doğrudan Temin Yöntemi İle Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversite tarafından gerçekleştirilen bazı yapım işlerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usulleri kullanılmaksızın parçalara bölünerek doğrudan temin ile yaptırıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, Kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumlu oldukları belirtilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idareler bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarda ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları belirtilmiş, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği ifade edilmiştir.
Doğrudan temin yöntemiyle yapılacak alımlara ilişkin tebliğiin 14’üncü maddesinde,
“Parasal limitler kapsamında yapılacak alımlar ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak alımlar
MADDE 14- (1) Kurum tarafından her yıl güncellenen parasal limitleri aşmayan mal ve hizmet alımları ve yapım işleri ile temsil ağırlama faaliyetleri için yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin mal ve hizmet alımları Kanunun 22′ nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında yapılabilir.
İşin niteliğine göre idareler yapacakları günlük ve küçük ölçekli alımlar için genel bir onay belgesi düzenleyebilecekleri gibi her bir alım için ayrı onay belgesi de düzenleyebilirler. İlgili mevzuatı çerçevesinde düzenlenmesi gerekli olan harcama belgeleri onay belgesine eklenir.
Parasal limitler dâhilinde yapılacak alımlarda, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda bu limitlerin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanunun ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerekir.
Kanunun 18′ inci maddesinde öngörülen ihale usulleriyle temin edilmesi gereken ihtiyaçlar, parasal limitlerin altında kalacak şekilde adet, kısım veya gruplara bölünmek suretiyle temin edilemez.
Alım yapacak idarenin tabi olduğu parasal limit, idarenin büyükşehir belediyesi mücavir alan sınırları içerisinde bulunup bulunmadığına göre belirlenir. Ancak, büyükşehir belediyesi mücavir alan sınırları içerisindeki bir idarenin, büyükşehir belediyesi mücavir alan sınırları dışında olan başka bir idare adına alım yapması durumunda, adına alım yapılan idareler için belirlenen parasal limit uygulanır.
İdarelerce işletilen eğitim ve dinlenme tesisi, ordu evi, askeri gazino, misafirhane, çocuk bakımevi, kreş, spor tesisi, kantin ve benzeri sosyal tesisler tarafından, bu tesislerden yararlananların tercihine göre satılmak üzere Kanunun 22′ nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında yapılacak mamul mal alımlarında, marka belirtilmeden yararlananların tercihinin karşılanamayacağı hallerde, marka belirtilmek suretiyle alım yapılabilir,” denilmektedir.
Hem Kanun hem Genel Tebliğ uyarınca, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal, hizmet ve yapım işlerinin kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle doğrudan temin ile karşılanması Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmekte olup bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı da Genel Tebliğ de ayrıca belirtilmiştir.
Tarih olarak birbirine yakın ve nitelik olarak da birbirine benzer yapım işlerinin doğrudan temin şeklinde ayrı ayrı yaptırıldığı görülmektedir. Örnek olarak Şubat ayı içerisinde doğrudan temin şeklinde yaptırılan yapım İşleri kapsamında yapılan bazı işler iş kalemleri olarak incelendiğinde;
13.02.2024 tarihinde 10 gün süre ve 425.000,00 TL bedelle sözleşme düzenlenen “Aydın ADÜ Gençlik Merkezi, Personel Yemekhanesi, Varyant Yolu ve ADÜ Park Çöken Zeminin Onarım ve Tadilat Yapılması İşi” içerisinde iş kalemleri olarak;
– Alçıpan levhalar ile bölme duvar yapılması, üzerine saten alçı yapılması,
– Boya yapılması,
– Alüminyum doğrama yapılması ve cam takılması,
– MDF levha malzemesi ile bölme duvar yapılması,
– Laminat yer kaplaması ile döşeme yapılması,
– Ahşap panel kapı kasası ve kanadı yapılması
– Taş kaplama sökülmesi, alttaki betonun kırılarak çelik hasır serilerek yeniden beton dökülmesi ve sökülen taşların yeniden serilmesi,
– Beton parke taş sökülmesi ve altı tesviye edilip gereken miktarda kum serilmesi ve sökülen taşların yeniden yer ine konulması.
– Çeşitli elektrik işleri.
16.02.2024 tarihinde 10 gün süre ve 406.000,00 TL bedelle sözleşme düzenlenen “Aydın ADÜ Germencik Yamantürk MYO, Söke Mimarlık Fakültesi, Söke MYO, Davutlar MYO ve Merkez Kampüs İçerisinde Muhtelif İnşaat ve Mekanik İmalatları Yapılması İşi” içerisinde iş kalemleri olarak;
– Kafes tel çit yapımı,
– Jeneratör için kaide ve sundurma yapılması,
– Alaturka hela taşı, rezervuarı ve ilgili tesisatının değiştirilmesi,
– Eski seramiklerin sökülerek yeni seramik yapılması,
– Alçıpan kaplama ve üzerine saten alçı ve boya yapılması,
– Alçı sıva tamiratı yapılması,
– PVC zemin kaplamasının sökülerek altındaki OSB’ nin kaldırılması,
– Yeni OSB tabaka ve PVC zemin kaplaması yapılması,
– Mevcut otopark bariyerinin sökülerek tesisatı ile beraber taşınması,
– Terasta boru etrafı ve dilatasyon çevresi yalıtımı yapılması,
– Karotla döşemelerde delik açılması,
– Dış duvarların tretuvar birleşimlerine harçtan pah yapılması,
– Çatı saçaklarında tamirat yapılması,
23.02.2024 tarihinde 10 gün süre ve 169.000,00 TL bedelle sözleşme düzenlenen “Aydın ADÜ Tıp Fakültesi-Fen Edebiyat Fakültesi- Sağlık Bilimleri Fakültesi Tadilat ve Onarım Yapılması İşi” içerisinde iş kalemleri olarak;
– Asma tavan onarımı,
– Mevcut kapının sökülüp boşluğunun genişletilmesi
– Saç kapı kasası ve mdflam kapı kanadı yapılması,
– Koruge boru hattı ve rögar yapılması
– Çeşitli demir işleri yapılması,
– Tesviye betonu dökülüp seramik yapılması,
– Mevcut alçı duvar levhalarından yapılmış duvarın kaldırılması
– Boya yapılması,
– Asma tavanda taş yünü plaka değiştirilmesi,
Görüldüğü üzere dosyaların konusu benzer yapım işleridir. Bu işler için öngörülen yapım süreleri de aynıdır. Bu şekilde olan yapım işi ihtiyaçlarının bir araya getirilerek açık ihale usulü ile yapılmasının kamu kaynaklarının kullanımı açısından daha yerinde olacağı değerlendirilmektedir.
Buna göre 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri gereği İdarelerce alımı yapılacak mal ve hizmetler ile gerçekleştirilecek yapım işlerinde, aynı ihale kapsamında yer alabilecek olanların, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla kalemlere veya gruplara bölünmemesi gerekmektedir. Adet bazında veya aynı ihale kapsamında yer alabilecek olanların kalemlere veya gruplara ayrılarak doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmesi Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmekle birlikte sorumluluk doğuracağı da açıktır.
Yukarıdaki tabloda da görüleceği üzere 622.756,00 TL doğrudan temin sınır değerinin altında Aydın Adnan Menderes Üniversitesi tarafından yaptırılan niteliği itibariyle aynı mahiyette olan ve yıl içerisinde tekrarlanan yapım işleri, parçalara bölünerek doğrudan temin ile gerçekleştirilmiştir.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden idare cevabında; bulguda bahsi geçen yapım işlerinin Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığınca Fakülte, Yüksekokul ve Bağlı birimlerden gelen talepler doğrultusunda eğitim ve öğretim faaliyetlerinin aksamaması, öğrencilerin mağduriyet yaşamaması adına aciliyet arz eden işler olarak değerlendirildiği ve bu sebeple doğrudan temin yöntemi ile yaptırıldığı ancak bundan sonraki süreçte ilgili işlerin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun öngördüğü ihale usulleri kullanılarak yapılacağı ifade edilmiştir.
Bu itibarla; idarece bulguya konu edilen hususa iştirak edildiğinden ve Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen temel ihale usullerinin kullanılmayarak yapım işlerinin kısımlara ayrılması Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden, bu kapsamda gerçekleştirilen yapım işlerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun öngördüğü ihale usulleri kullanılarak yaptırılması gerekmektedir.