|
ÖZET: Yapımı devam eden maddi duran varlıklar için yapılan ödemelerin, 258 – Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı’nda muhasebeleştirilmesi gerekirken, doğrudan 630 – Giderler Hesabı’na kaydedildiği tespit edilmiştir. Bu durum, merkezi yönetim muhasebe yönetmeliğinin ilgili maddelerine aykırıdır. Maddi duran varlıkların maliyet bedeli ile hesaplara alınması gerektiği ve bu varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların da ilgili hesap grubuna eklenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Denetim raporları, Bakanlık tarafından gerçekleştirilen inşaat, onarım ve güçlendirme işlerine ilişkin giderlerin, 258 – Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı’na kaydedilmeden doğrudan giderleştirildiğini ortaya koymuştur. Bu hatalı muhasebe uygulamaları, mali tablolar üzerinde olumsuz etki yaratarak, 258 – Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı’nda 14.804.408.403,29 TL’lik bir eksiklik ve 630 – Giderler Hesabı’nda aynı tutarda bir fazlalık oluşmasına neden olmuştur. İdare, bu muhasebe hatalarının düzeltilmesi amacıyla gerekli yazışmaları yapmış ve ilgili birimlere bilgi vermiştir. Sonuç olarak, kamu idarelerinin maddi duran varlıklar için yapılan harcamaları doğru bir şekilde kaydetmeleri, mali raporların güvenilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Yapımı Süren Maddi Duran Varlıklar İçin Yapılan Ödemelerin Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında Muhasebeleştirilmesi Gerekirken Doğrudan Giderleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından yaptırılan ve ilgili duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar 258- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilmesi gereken yatırım harcamalarına ilişkin tutarların 630-Giderler Hesabına kaydedilerek doğrudan giderleştirildiği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 25-“Maddi Duran Varlıklar” başlıklı 169’uncu maddesinde;
“Maddi duran varlıklar hesap grubu, kamu idarelerince faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıklar ile bunların birikmiş amortismanlarının izlenmesi için kullanılır.”
“Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 170’inci maddesinin (a) ve (b) bentlerinde;
“a) Maddi duran varlıkların hesaplara alınması;
1) Edinilen maddi duran varlıklar, maliyet bedeli ile hesaplara alınır. Maliyet bedeline varlıkların elde edilmesinde faiz hariç yapılan her türlü gider ilave edilir. Bağış veya hibe olarak edinilen maddi duran varlıklar varsa bilinen değeriyle, yoksa değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeriyle hesaplara alınır.
b) Maddi duran varlıklar için yapılan değer arttırıcı harcamalar;
1) Maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı arttıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyet, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilir ve amortisman hesaplamasında dikkate alınır.”
258-Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 187’nci maddesinde;
“Yapılmakta olan yatırımlar hesabı; kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin, geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hâllerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılır.”
“Hesabın işleyişi” başlıklı 188’inci maddesinde;
“Gerek yılı içinde gerekse yıllara sari olarak yapımı süren ve tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak tutarlar, bir taraftan bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenecek tutar 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir. Söz konusu tutar, taahhütler hesabında izlenen bir taahhüde ilişkin ise taahhüt tutarı sözleşme birim fiyatları üzerinden 921-Gider Taahhütleri Karşılığı Hesabına borç 920-Gider Taahhütleri Hesabına alacak kaydedilir.
Tamamlanıp geçici kabulü yapılan işlere ilişkin tutarlar bu hesaba alacak, ilgili maddi duran varlık hesabına borç kaydedilir.” denilmektedir.
Buna göre, kamu idarelerince faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıkların, maliyet bedeli ile “Maddi Duran Varlıklar” hesap grubunda izlenmesi, maliyet bedeline ise varlıkların elde edilmesi ile ilgili olarak yapılan faiz hariç her türlü giderin dahil edilmesi gerekmektedir. Bunun yanında, ilgili varlıklara ilişkin yapılan değer artırıcı harcamalar da ilgili duran varlığın değerine ilave edilmelidir. Duran varlıklar için yapılan bu tür harcamaların belirli bir zaman dilimine yayılarak yapılması halinde ise, iş tamamlanıncaya kadar 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde; Bakanlık tarafından yaptırılan, inşaat, bina onarımı, büyük onarım, tadilat ve güçlendirme işlerine ilişkin giderlerin 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına kaydedilmeksizin, 630-Giderler Hesabı kullanılarak doğrudan giderleştirildiği tespit edilmiştir.
Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından; muhasebe hatalarının düzeltilmesi amacıyla ilgili birimlere ve Muhasebat Genel Müdürlüğüne gerekli yazıların yazıldığı beyan edilmiştir.
Sonuç olarak, 2024 yılı içinde merkez ve taşra teşkilatınca ödemesi yapılan ve 258- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilmesi gereken inşaat, bina onarımı, büyük onarım, tadilat ve güçlendirme işlerine ilişkin toplam 14.804.408.403,29 TL ödeme 258- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabıyla ilişkilendirilmeyerek 630-Giderler Hesabı’na kaydedilmiştir. Bu durum, mali tablolarda 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı bakiyesinin 14.804.408.403,29 TL noksan, 630-Giderler Hesabı bakiyesinin ise 14.804.408.403,29 TL fazla görünmesine neden olmaktadır.