Yaptırılan Hizmet Binalarının Mahsuplaşma İşlemlerinin Sonuçlandırılmaması ve Konutların Mahsuplaşma İşlemlerine İlişkin Farkın Muhasebeleştirilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Yaptırılan Hizmet Binalarının Mahsuplaşma İşlemlerinin Sonuçlandırılmaması ve Konutların Mahsuplaşma İşlemlerine İlişkin Farkın Muhasebeleştirilmemesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Jandarma Genel Komutanlığı ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığı arasında imzalanan protokoller kapsamında yaptırılan hizmet binalarının mahsuplaşma süreçlerinin tamamlanmadığı ve yapımı biten konutların mahsuplaşma işlemlerinden doğan farkın muhasebeleştirilmediği görülmüştür.
A) Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Tarafından Jandarma Genel Komutanlığı Adına Yapılan Hizmet Binalarının Mahsuplaşma İşlemlerinin Sonuçlandırılmaması
Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı arasında hizmet binalarının yapım ve devir usullerini belirleyen 12.11.2008 tarihli ana protokol, ana protokole ek 30.10.2010, 01.12.2010, 16.04.2012, 19.06.2013 tarihli ek protokoller ile 09.05.2018 tarihli “Hizmet Binaları Mahsuplaşması Ek Protokolü” imzalanmıştır.
Mahsuplaşmaya ilişkin ilkeler “Hizmet Binaları Mahsuplaşması Ek Protokolü”nün 5’inci maddesinde düzenlenmiştir. Maddede, ilk ara mahsuplaşmanın 31 Aralık 2017 tarihi esas alınarak 15 Haziran 2018 tarihine kadar yapılacağı ve bu tarihten sonraki mahsuplaşmaların her yılın son günü esas alınarak takip eden mart ayının ikinci haftasına kadar yıllık olarak yapılacağı ifade edilmiştir.
İlgili düzenlemeye göre ilk ara mahsuplaşmanın 15 Haziran 2018 tarihine kadar, bu tarihten sonraki mahsuplaşmaların da her yılın son günü esas alınarak takip eden mart ayının ikinci haftasına kadar yıllık olarak yapılması gerekmektedir.
Konuya ilişkin bilgi ve belgelerin incelenmesinden; mahsuplaşmaya ait düzenlemenin 2018 yılında yapılmasına rağmen yapımı biten ve geçici kabulü yapılan bazı hizmet binaları için henüz mahsuplaşma işlemlerinin tamamlanmadığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresince bulgu konusuna ilişkin olarak ara mahsuplaşmanın yapıldığı, söz konusu işlemlerin mali tablolarda izlenmesine yönelik sürecin takip ve koordine edildiği ifade edilmiştir.
Mali tabloların İdarenin mali yükümlülükleri ve taşınmazları hakkında tam, doğru ve gerçeğe uygun bilgi vermesi için; mahsuplaşmaya ilişkin Protokol hükmünün yerine getirilerek mahsuplaşma işlemlerinin tamamlanması ve sonuçlarının muhasebe kayıtlarına yansıtılması gerekmektedir.
B) Yapımı Tamamlanan Konutların Mahsuplaşma İşlemleri Sonucunda Ortaya Çıkan Farkın Muhasebeleştirilmemesi
5018 sayılı Kanun’un 49’uncu maddesinin ilk iki fıkrasında;
“Muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulur ve yürütülür.
Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.” denilmektedir.
Çerçeve hesap planı ile düzenlenecek mali raporların şekil, süre ve türleri Kanun’un 49 ve 80’inci maddelerine dayanılarak yürürlüğe konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiştir.
Bu düzenlemelere göre; kamu idaresinin yürütmüş olduğu muhasebe sistemi; tahakkuk esaslı olmalı, mali yıl esasına göre tutulmalı ve kamu idaresinin bütün varlık ve yükümlülükleri, gelir ve giderleri ile garantileri gibi tüm mali işlemlerini kapsamalıdır.
Diğer yandan; konutların mahsuplaşmasına ilişkin usul ve esaslar, 09/05/2018 tarihli “Konut Mahsuplaşması Ek Protokolü”nde düzenlenmiştir. Protokolün 5’inci maddesinde; ilk ara mahsuplaşmanın 31 Aralık 2017 tarihi esas alınarak 15 Haziran 2018 tarihine kadar yapılacağı ve bu tarihten sonraki mahsuplaşmaların her yılın son günü esas alınarak takip eden mart ayının ikinci haftasına kadar yıllık olarak yapılacağı ifade edilmiştir.
Anılan düzenlemelere göre, konut mahsuplaşması nedeniyle kurum aleyhine oluşmuş borcun, muhasebe sistemi içerisine alınarak mahsuplaşma sürecinin tamamlanması gerekmektedir.
Uygulamada, “Konut Mahsuplaşması Ek Protokolü” uyarınca yapılan mahsuplaşma sonucunda Komutanlık adına oluşan 3.316.877,12 TL tutarındaki borcun, muhasebe kaydının yapılmadığı ve mali tablolara yansıtılmadığı tespit edilmiştir.
Mutabakat sonucunda kayıt altına alınmış borcun, muhasebe kaydı oluşturulmadan mali sistemin dışında takip edilmesi, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen temel muhasebe ilkelerine aykırı düşmektedir.
Bu durum, İdarenin mali yükümlülüklerinin mali tablolarda eksik görünmesine neden olmaktadır.
Kamu idaresince bulgu konusuna ilişkin olarak nihai mahsuplaşmanın yapıldığı, söz konusu işlemlerin mali tablolarda izlenmesine yönelik sürecin takip ve koordine edildiği ifade edilmiştir.
Kuruma ait borçların muhasebe sistemine tam ve doğru şekilde yansıtılması için henüz ödemesi yapılmamış olan söz konusu borcun muhasebe sistemi içerisinde kayıt altına alınarak mali tablolarda raporlanması ve izlenmesi gerekmektedir.