|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Darphane ve Damga Matbaası atölyelerinde yarı mamul ve mamul niteliğindeki altınların izlenmesi konusunda önemli bulgular sunmaktadır. Rapor, bu altınların Döner Sermaye Hesabında ilk madde ve malzeme olarak kaydedildiğini, ancak aslında 151 Yarı Mamuller ve 152 Mamuller hesaplarında izlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, Cumhuriyet altını ve hatıra paralarının basımı için kullanılan altınların büyük bir kısmının döküm atölyesine girdiğini ve bu altınların önemli bir bölümünün yarı mamul olarak tutulduğunu belirtmektedir.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, üretim sürecindeki mamullerin izlenmesi için farklı hesapların kullanılmasını öngörmektedir. Ancak, mevcut muhasebe yazılımı yalnızca 150 no.lu hesap üzerinden işlem yapmaya olanak tanımakta, bu durum da 151 ve 152 no.lu hesaplarda kayıtlı altın bulunmamasına yol açmaktadır. 31 Aralık 2021 itibarıyla 14.253.707,15 gram altın, üretim sürecine girmiş olup, bunun büyük kısmı yarı mamul niteliğindedir. Kamu İdaresi, üretim ve muhasebe sisteminin 150 no.lu hesapla sınırlı olduğunu savunsa da, bu uygulamanın yukarıda belirtilen yönetmelik hükümlerine aykırı olduğu anlaşılmaktadır. 2018, 2019 ve 2020 yıllarındaki Sayıştay Denetim Raporları da benzer sorunlara dikkat çekmiş, bu durum 2021 yılı bilançosunda hatalara neden olmuştur. |
BULGU: Yarı Mamul/Mamul Niteliğindeki Altınların İlk Madde ve Malzeme Hesabında İzlenmesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Darphane ve Damga Matbaası atölyelerinde işlemden geçerek yarı mamul/mamul hale gelen altınların Döner Sermaye Hesabında ilk madde ve malzeme olarak izlendiği görülmüştür.
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından Cumhuriyet altını ve hatıra para basımı için elde bulundurulan altınların büyük kısmı; döküm atölyesine girmiş, dökülerek hadde olarak tutulan, üretim giderlerinden belli oranda pay almış yarı mamul/mamul niteliği taşıyan altınlar olup bunların 150 İlk madde ve malzeme hesabında değil 151 Yarı mamuller- üretim hesabında, mamul hale gelince de 152 Mamuller hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Nitekim Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 129’uncu maddesine göre; 151 İlk madde ve malzeme hesabı, henüz tam mamul haline gelmemiş ancak ilk madde ve malzeme ile işçilik ve genel üretim giderlerinden belli oranlarda pay almış üretim aşamasındaki mamullerin; aynı Yönetmelik’in 131’inci maddesine göre 152 Mamuller hesabı ise, üretim çalışmaları sonunda elde edilen ve satışa hazır hâle gelmiş bulunan mamullerin izlenmesi için ihdas edilmiştir.
Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesinin 150.71.01.01 İlk madde ve malzeme (altın) hesabında 31.12.2021 itibarıyla kayıtlı tutara karşılık gelen 14.253.707,15 gr altın bulunmaktadır. Üretim sürecinde fiziki hurda ortaya çıkmaması ile mevcut üretim ve muhasebe yazılımının sadece 150 no.lu hesaba kayıt yapılmasına imkan tanıması gerekçesiyle 151 ve 152 no.lu hesaplarda ise kayıtlı altın bulunmamaktadır.
31.12.2021 tarihi itibarıyla alınan Stok Bakiye Grup Raporu üzerinden yapılan incelemelerde; mevcut 14.253.707,15 gr altının üretim sürecine girdiği, bunların büyük kısmının dökülerek hadde olarak tutulan yarı mamul niteliğinde olduğu, bir kısmının ise mamul niteliğinde olan altın olduğu anlaşılmıştır.
Her ne kadar Kamu İdaresi cevabında, Genel Müdürlük üretim iş ve işlemlerinin ve muhasebesinin kayda alındığı Üretim Yönetim Sisteminin, sadece 150 no.lu hesap ile takip ve kontrol yapılacak şekilde kurgulanmış olduğu, buna karşılık istenildiği taktirde Stok Bakiye Grup Raporu alınarak ilk madde ve malzeme niteliği taşıyan altın ile üretim sürecine giren altın miktarının takibinin mümkün olduğu, bu çerçevede altınların 150 no.lu hesapta takip edilmeye devam edilmesinin uygun olacağı ifade edilmekte ise de, hali hazırda devam etmekte olan söz konusu uygulamanın ve değerlendirmenin Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin yukarıda yer verilen hükümlerine aykırılık teşkil ettiği açıktır.
Bu itibarla, 2018, 2019 ve 2020 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da yer verildiği üzere, Darphane altın stokunun önemli bir kısmının eritilmiş ve haddelenmiş bir biçimde yarı mamul ya da mamul olarak tutulması nedeniyle 14.253.707,15 gr’lık altının 150 no.lu hesap yerine 151 ve ilgisine göre 152 no.lu hesaplarda izlenmemesi sonucunda 2021 yılı Bilançosunda hataya neden olunmuştur.