Yasal Zorunluluk Olan Stratejik Plan-Bütçe İlişkisinin Kurulmamış Olması (Sayıştay)

BULGU: Yasal Zorunluluk Olan Stratejik Plan-Bütçe İlişkisinin Kurulmamış Olması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri

TCMB Bütçe Yönetmeliği’ne göre stratejik plan doğrultusunda hazırlanması gereken bütçe ile 2020-2022 yıllarını kapsayan TCMB Stratejik Planı arasındaki ilişkinin kurulmadığı görülmüştür.
TCMB Bütçe Yönetmeliği’nin;
“Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde, anılan Yönetmelik’in birimlerin, Banknot Matbaası Genel Müdürlüğü ile şubelerin Bankanın temel görevlerini yerine getirebilmesi için stratejik plan doğrultusunda hazırlanan bütçeye ilişkin hususları kapsayacağı,
“Bütçe Hazırlama Esasları” bölümünün “Bütçede temel alınacak göstergeler ile amaçlar ve hedefler” başlıklı 8’inci maddesinde, bütçe merkezleri tarafından bütçe taleplerinin hazırlanması sırasında stratejik planda ve performans programlarında belirlenen amaçlar ve hedeflerin esas alınacağı,
“Bütçenin bölümleri” başlıklı 5’inci maddesinde bütçenin cari harcamalar ve yatırım harcamaları olmak üzere iki bölümden oluşacağı,
“Cari harcamalar” başlıklı 6’ncı maddesinde; cari harcamaların bütçede fasıllar şeklinde düzenleneceği,
“Yatırım harcamaları” başlıklı 7’nci maddesinde ise, yatırım harcamalarının bütçede programlar şeklinde düzenleneceği, her bir programın, alt programlara, alt programların da harcamaların niteliğine uygun olarak projelere ayrılacağı,
hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden görüleceği üzere, Banka bütçesinin stratejik planda yer alan amaç ve hedefler esas alınarak hazırlanması, bu doğrultuda söz konusu amaç ve hedeflerin bütçenin bölümlerini oluşturan cari ve yatırım harcamaları ile ilişkilendirilmesi gerekmektedir.
Banka Stratejik Planı, 07.11.2019 tarihinde yürürlüğe giren TCMB Stratejik Plan Hazırlama Yönetmeliği gereğince İnsan Kaynakları Genel Müdürlüğünce üçer yıllık dönemler itibarıyla hazırlanmakta olup, Bankanın 2020-2022 yıllarını kapsayan stratejik planı ise anılan Yönetmelik hükümleri doğrultusunda yayımlanmıştır.
Yapılan incelemede ise, stratejik planın beş temel odak alanı olduğu; odak alanlarının araştırma ve iletişim, operasyonel yapı, teknoloji ve altyapı, insan kaynağı ve kurumsal kültür olduğu, araştırma ve iletişim ile araştırma ve analiz yetkinliğini artırmak adına iletişim ve eşgüdüm yapısı oluşturulmasının hedeflendiği, operasyonel yapı ile opeasyonel yapının yeniden kurgulanmasını bunun için iş süreçleri ve organizasyonun yenilenmesinin hedeflendiği, teknoloji ve altyapı ile yenilikçi teknolojilerin Banka bünyesine katılmasının hedeflendiği, insan kaynağı ve kurumsal kültür ile de personele gelişim imkanları sağlanarak şeffaf ve ölçülebilir bir performans sistemi oluşturmanın hedeflendiği,söz konusu hedeflerin bir kaçının açıklamalarında hedefe yönelik eylemlere yer verilmekle birlikte bütçe ödenekleri ile kurulması gereken ilişkinin kurulmadığı tespit edilmiştir.
TCMB 2021 Yılı Bütçesi ise, TCMB Bütçe Yönetmeliği’ne uygun olarak cari ve yatırım harcamaları ve bunların ödeneklerinden oluşmakta, cari harcama fasılları, üst yönetim aylıkları ve yönetim komiteleri ek ücretleri, personel aylıkları, yan ödemeler, sosyal yardımlar, yolluk giderleri, personel alım, yetiştirme, teşvik ve armağan giderleri, sosyal güvenlik giderleri, dış kaynak kullanım giderleri, kira giderleri, yakıt, elektrik ve su giderleri, matbua ve kırtasiye giderleri, yurt dışı temsilcilik giderleri, bakım ve onarım giderleri, haberleşme giderleri, yayın ve ilan giderleri, danışmanlık, araştırma ve dış denetim giderleri, sigorta giderleri, kıymet yollama giderleri, vergi, resim ve harçlar, sosyal içerikli giderler, banknot matbaası giderlerinden oluşmakta;, yatırım harcamaları programları ise, gayrimenkul alım ve yapımları, gayrimenkul tadilatları, menkul alım ve yapımları, menkul tadilatları ve özel maliyet bedellerini içermekte, programa ilişkin projeler ise çeşitli birimlerin ihaleli/ihalesiz mal ve hizmet ve yapım işlerinden teşekkül etmektedir.
Ancak yapılan incelemede, Banka bütçesinin her ne kadar stratejik plan doğrultusunda hazırlanacağı TCMB Bütçe Yönetmeliği’nde açıkça ifade edilmiş olsa da yapım tekniği açısından stratejik plan ile uyumlu olmadığı tespit edilmiştir. Zira Stratejik Plan, yukarıda belirtildiği gibi harcamalardan/ödeneklerden bağımsız olarak beş temel odak alanı temelinde kurgulanırken, bütçe, cari ve yatırım harcamaları özelinde üç yıllık ödenek tahminlerinden oluşmakta ve ödenek tahminlerini oluşturan yukarıda zikredilen fasılların odak alanları ile doğrudan bir bağlantısı bulunmamakta olup, odaklar yatırım programı ve ödeneklerle hiçbir şekilde ilişkilendirilmediği için harcamalardan da bağımsızdır.
Stratejik Plan’a ek olarak bu odak alanlarına ilişkin Genel Müdürlük düzeyinde hazırlanan yıllık temel performans göstergeleri ve hedefler mevcut olup, ancak bu hedeflerin de aynı şekilde ödeneklerle ilişkilendirilmediği tespit edilmiştir. Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü birim hedeflerinde yatırım projelerine ilişkin birkaç hedef olmakla birlikte bu hedeflerin ödeneklerle ilişkisi kurulmamıştır.
Her ne kadar Banka cevabında, bulguda yer alan öneriler de dikkate alınarak uygulamaya açıklık getirmek amacıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bütçe Yönetmeliği’nde değişiklik yapılarak yönetime sunulduğu ifade edilmişse de, değişiklik hali hazırda yayınlanmamıştır.
Bu itibarla, bütçenin yapısını oluşturan cari ve yatırım harcamalarının Stratejik Plan’da yer alan amaç ve hedef niteliğindeki odak alanları ile ilişkilendirilerek belirlenmesi hukuki bir gerekliliktir.