Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları ile İl Özel İdarelerine Aktarılan Hakediş Tutarlarından Yüklenicilere Kesilen Cezaların Düşülmemesi (Sayıştay)

BULGU: Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları ile İl Özel İdarelerine Aktarılan Hakediş Tutarlarından Yüklenicilere Kesilen Cezaların Düşülmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları (YİKOB) ile İl özel idareleri tarafından Bakanlık adına gerçekleştirilen yapım işlerinde işin sözleşmesinden kaynaklı olarak yükleniciye kesilen ceza tutarlarının hakediş ödemeleri kapsamında YİKOB ve il özel idareleri hesaplarına aktarıldığı görülmüştür.

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “İl özel idaresinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 6’ncı maddesinin üçüncü fıkrasında; Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının yapım, bakım ve onarım işleri, devlet ve il yolları, içme suyu, sulama suyu, kanalizasyon, enerji nakil hattı, sağlık, eğitim, kültür, turizm, çevre, imar, bayındırlık, iskan, gençlik ve spor gibi hizmetlere ilişkin yatırımlar ile bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının görev alanına giren diğer yatırımları, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri kullanarak il özel idarelerine kaynak aktarmak suretiyle gerçekleştirebileceği, aktarma işleminin ilgili bakanın onayıyla yapılacağı ve bu ödenekler tahsis amacı dışında kullanılamayacağı belirtilmiş olup söz konusu işlerin, il özel idaresinin tabi olduğu usul ve esaslara göre sonuçlandırılacağı, İl özel idarelerinin de bütçe imkanları ölçüsünde bu yatırımlara kendi bütçesinden ödenek aktarabileceği açıklanmıştır. Bu işlere ilişkin kaynak transferlerinin mevzuatı gereğince yapılacak avans ödemeleri hariç ilgili işe ait hakediş raporlarına istinaden hizmeti yaptıran idare bütçesine gider kaydedilmek suretiyle yapılacağı, il özel idareleri aracılığıyla yapılacak işlere ilişkin ödeneklerin kamu kurum ve kuruluşlarının bütçelerinde ayrı tertiplerde izleneceği, bu ödeneklerden diğer tertiplere aktarma yapılamayacağı ve başka amaçlarla kullanılamayacağı, söz konusu tertiplerde yer alan ödeneklerden harcanmayan kısımların ertesi yıl bütçesine devren ödenek kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.

Öte yandan, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik’in “Yatırım İzleme Müdürlüğünün görevleri” başlıklı 7’nci maddesinde; Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının YİKOB’a aktardığı kaynaklarla illerde yapacakları her türlü yatırım, yapım, bakım, onarım ve yardım işlerini ve bunların gerektirdiği tüm iş ve işlemleri yürütmek ve izlemekle görevli olduğu; “Ödenek tahsis usulleri ve ödeneklerin devri” başlıklı 14’üncü maddesinde ise, Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları, illerde yapacakları her türlü yatırım, yapım, bakım, onarım ve yardım işlerini bu Başkanlık aracılığıyla yapabileceği, bu işler karşılığı yapılacak kaynak transferlerinin hangi aşamada ne surette avans veya tahakkuk suretiyle yapılacağı, ihaleye çıkılmasında kaynağın sağlanması yöntemi, avans karşılığı ödeneğin saklı tutulması, ödenek devri, aranacak belgeler ile bu kapsamdaki iş ve işlemler İçişleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığınca belirlenen Esas ve Usullere göre yürütüleceği;

Ayrıca, Bakanlıklar ve Diğer Merkezi İdare Kuruluşlarının Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları Aracılığıyla Yapacakları İşlerin Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esasların “Başkanlıklara kaynak transferi” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; idareler Başkanlıklar aracılığıyla yapacakları işlere ilişkin kaynak transferini bu amaçla bütçelerinde ayrılan ödeneklerden tahakkuk işlemi ile gerçekleştireceği, tahakkuk işlemlerinin ise Başkanlıklarca bildirilen ilgili işe ait hakediş raporlarına istinaden yapılacağı;

Anılan Usul ve Esasların “İşlerde ve ödeneklerde değişiklik yapılması” başlıklı 9’uncu maddesinin beşinci fıkrasında ise, yapılacak bir iş karşılığı Başkanlığa transfer edilen kaynaklardan kalan tutarların bu Usul ve Esaslar kapsamında kullanılma imkânının kalmadığının ilgili idare tarafından bildirilmesi halinde, söz konusu tutarların Başkanlık tarafından tahakkuk suretiyle genel bütçeli idareler için ilgili idarenin merkez muhasebe birimi hesabına ödeneceği ve genel bütçeye gelir kaydedileceği, diğer idareler için ise idarenin muhasebe birimi hesabına ödeneceği ve idare tarafından da bütçesine gelir kaydedileceği;

belirtilmektedir.

Yapılan incelemede, il özel idareleri ve YİKOB’lar tarafından düzenlenen hakedişlerde yapım işinin sözleşmesinden kaynaklı olarak kesilen cezaların da il özel idaresi ve YİKOB hesaplarına aktarıldığı tespit edilmiştir. Örneğin, bir il özel idaresi tarafından yaptırılan okul işine ait hakedişteki 1.182.717,85 TL’lık tahakkuk tutarının 821.853 TL’lik kısmının kesilen cezalardan oluşmasına rağmen Bakanlık tarafından tahakkuk tutarının tamamının il özel idaresi hesabına aktarıldığı görülmüştür.

Her ne kadar ihale, sözleşme, denetim ve kontrollük görevleri ile geçici ve kesin kabul işleri il özel idareleri veya YİKOB’lar tarafından gerçekleştiriliyor olsa da, işin asıl sahibinin Bakanlık olduğu ve söz konusu hakediş ödemelerinin Bakanlık bütçesinden gerçekleştirildiği göz önüne alındığında söz konusu işlerden kesilen ceza tutarlarının da Bakanlığın geliri olduğu değerlendirilmektedir.

Ayrıca, söz konusu cezaların il özel idareleri ve YİKOB’lara hakediş ödemeleri yoluyla aktarılmasının eğitim ve öğretim faaliyetleri için ayrılan ödeneklerin bu faaliyetler dışında kullanılmasına yol açabilmektedir.

Kamu idaresi tarafından bulguya verilen cevapta, bulgu konusu hususun yerine getirilmesi amacıyla gerekli çalışmaların yapılacağı belirtilmiştir.

Sonuç olarak, Bakanlık tarafından il özel idareleri ve YİKOB’lar aracılığıyla gerçekleştirilen yapım işlerinin yürütülmesi aşamasında sözleşmeden kaynaklı olarak kesilen ceza tutarlarının hakediş ödemesi kapsamında il özel idareleri ve YİKOB’ların hesaplarına aktarılmaması gerektiği düşünülmektedir.