BULGU: Yatırımlar İçin Merkezi İdare Tarafından Aktarılan Ödeneğin Tahsis Amacı Dışında Kullanılması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 6’ncı maddesi kapsamındaki yatırımlar için merkezi idare tarafından aktarılan ve başka amaçlarla kullanılamayacak olan ödenek karşılığı kaynağın, Gümüşhane İl Özel İdaresi tarafından tahsis amacı dışında il özel idaresi bütçesi ödenekleri ile karşılanması gereken faaliyetler için kullanıldığı ve bu ödeneklere ilişkin nakit ile kısa vadeli diğer yükümlülükler karşılığı nakdin banka hesaplarında bulunmadığı görülmüştür.
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “İl özel idaresinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 6’ncı maddesinin (b) bendinin ek fıkrasında; bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları; yapım, bakım ve onarım işleri, devlet ve il yolları, içme suyu, sulama suyu, kanalizasyon, enerji nakil hattı, sağlık, eğitim, kültür, turizm, çevre, imar, bayındırlık, iskan, gençlik ve spor gibi hizmetlere ilişkin yatırımlar ile bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının görev alanına giren diğer yatırımları, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri il özel idarelerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebileceği ifade edilmiştir. Ayrıca aktarma işlemi ilgili bakanın onayıyla yapılır ve bu ödenekler tahsis amacı dışında kullanılamaz denilmektedir.
Bu hükme göre, devreden ödenek karşılığı nakdin de devredilmesi, ödeneklerin gönderiliş/tahsis amacı dışında kullanılmaması gereklidir. Bu nedenle merkezi idareden ödenek gönderme onayı ile gönderilen ödeneklerin ve dolayısıyla ödenek karşılığı nakdin, başka amaçlarla kullanılması 5302 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil etmektedir.
Gümüşhane İl Özel İdaresi 2023 Yılı Mizanına göre 900- Gönderilecek Bütçe Ödenekleri Hesabı 2024 yılına 185.361.327,98 TL ödenek devretmiştir. (Bu rakam 2023 yılı Gider Kesin Hesabındaki ertesi yıla devreden ödenek tutarı ile denktir.)
Devreden toplam 185.361.327,98 TL ödeneğin 7.143.024,78 TL tutarındaki kısmı İl Özel İdaresinin kendi kaynaklarıyla yaptığı yıllara sari yatırımlara ait ödenek tutarı olup, kalan 178.218.303,20 TL merkezi idare tarafından 5302 sayılı İl Özel İdare Kanunu’nun 6’ncı maddesi uyarınca gönderilip tahsis edildikleri amaç dışında harcanmaması gereken ödeneklerden ertesi yıla devreden ödenek tutarıdır.
İdarenin devreden ödenekler karşılığında yerine getirmek durumunda olduğu yatırımlar kadar, vergiler, fonlar, sosyal güvenlik kesintileri, emanetler ve teminatlar gibi bir yıldan kısa vadede ilgili kurum veya kişilere geri ödenmesi gereken yükümlülükleri de bulunmakta olup, bunlar da idare için kısa vadede nakit ihtiyacı yaratmaktadır. Bu yükümlülüklerden bir kısmı da zaten idareye dolaylı ya da doğrudan yollarla nakden teslim edilmiş olup, yine İdarenin nakit olarak muhafaza sorumluluğu taşıdığı, kesilen vergiler, alınan emanet veya teminatlar gibi değerlerdir. Bu tutarlar bilançonun pasifinde 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar olarak görülmektedir.
Gümüşhane İl Özel İdaresinin 2023 yılı nakit açığı, mizan, bilanço, bütçe ve kesin hesap bilgilerine göre aşağıda hesabı gösterildiği üzere 47.824.409,52 TL’dir. İdarenin 178.218.303,20 TL tutarında merkezi idare tarafından aktarılan ödenekler karşılığında yerine getirilmesi gereken yatırımları bulunduğundan, eksik nakit tutarının tamamı, yerine getirilmesi gereken bu yükümlülüklerin karşılığı olarak değerlendirilmiştir. (İller Bankasından temin edilen kredilere ilişkin ve 300-Banka Kredileri Hesabı ile ilgili taksit tutarları, idarenin Merkezi İdare Vergi Gelirlerinden alacağı payların gönderilmesi esnasında İller Bankasınca kaynağında kesildiğinden, bu tutarlar 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar grubuna ilişkin yükümlülüklerden düşülmüştür.)
Tablo 8: Devreden Ödenek Karşılığı Eksik Nakit Tablosu
| Yılı | Finansman Tipi | Açıklama | Tutarı (TL) |
| 2023 | 5 | Ödenek Devri | 7.143.024,78 |
| 2023 | 8 | Ödenek Devri | 178.218.303,20 |
| 2023 | Toplam | Ödenek Devri | 185.361.327,98 |
| 2023 | 8 | Devredilen Ödenek (+) | 178.218.303,20 |
| 2023 | [(-)300] Kısa vadeli Borç/ Emanetler (+) | 9.284.833,23 | |
| 2023 | Kısa Vadede Bulunması Gereken Nakit | 187.503.136,43 | |
| 2023 | 102. Banka Hesabı mevcudu (-) | 139.678.726,91 | |
| 2023 | Eksik Nakit | -47.824.409,52 | |
| 2023 | 5 | Bütçe ile Verilen Ödenek (+) | 265.535.000,00 |
| 2023 | 5 | Ek ve Olağanüstü ödenek | 12.881.467,75 |
| 2023 | 5 | Aktarmalarla Eklenen (+) | 59.858.984,60 |
| 2023 | 5 | Aktarmalarla Düşülen (-) | 51.398.740,13 |
| 2023 | 5 | Devreden Ödenek (+) | 9.829.138,60 |
| 2023 | 5 | Toplam Ödenek | 296.705.850,82 |
| 2023 | 5 | Toplam Harcama | 275.294.532,96 |
| 2023 | Gerçekleşen Gelir Tahsilatı (Öz Gelirler) | 265.294.126,58 | |
| 2023 | Gelir Fazlası Harcama | -10.004.406,38 | |
Kamu idaresi tarafından bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve merkezi idare tarafından aktarılan ödeneklerin kullanımında mevzuata uygun hareket edileceği belirtilmiştir.
5302 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesi kapsamında yatırımlar için merkezi idare tarafından aktarılan ve başka amaçlarla kullanılamayacak olan ödenek karşılığı nakdin, tahsis amacı dışında, il özel idaresi bütçesi ödenekleri ile karşılanması gereken faaliyetler için kullanılması ve emanet olarak tutulan diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar karşılığı nakdin idarenin faaliyetleri için harcanması nakit hesapları ile bütçe hesaplarını etkilemektedir.
| ÖZET: 2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Gümüşhane İl Özel İdaresi, merkezi idare tarafından tahsis edilen ödeneği, belirlenen amaçlar dışında kullanmıştır. 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’na aykırı olarak, bu ödenekler, il özel idaresinin bütçesiyle karşılanması gereken faaliyetlerde harcanmıştır. Ayrıca, idarenin 2023 yılı itibarıyla 47.824.409,52 TL nakit açığı bulunmaktadır ve bu durum, merkezi idareden aktarılan ödeneklerin yanlış kullanımının bir sonucudur. Kamu idaresi, mevzuata uygun hareket edileceğini belirtmiştir. |