|
ÖZET: Yeni birim fiyatların tespitinde kullanılan rayiçlerin, ticaret ve/veya sanayi odasından onay alınmadan belirlenmesi, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında tespit edilmiştir. İhale edilen bazı yapım işlerinin sözleşmelerinde yer almayan imalat kalemlerine ait yeni fiyatların belirlenmesi sürecinde, ilgili odalardan gerekli onayların alınmadığı gözlemlenmiştir. Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtilen kurallar gereğince, yeni birim fiyatların belirlenmesi için ticaret ve sanayi odasınca onaylanmış rayiçlerin kullanılması zorunludur.
Oda Muamelat Yönetmeliği’nde de, faturaların rayice uygunluğunun onaylanması için en az üç işletmeden alınan fiyatların ortalaması dikkate alınarak işlem yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Ancak yapılan incelemelerde, bazı yapım işlerinde ticaret odası onayının alınmadığı ve bu durumun mevzuata aykırı olduğu tespit edilmiştir. Bu eksiklik, piyasa rayiçlerinin üzerinde fiyat tespit edilmesi riskini doğurmaktadır. Belediye, ticaret odalarına yapılan başvuruların bazıları için Oda Muamelat Yönetmeliği’ne uygun hareket edilmediğini ve bazı başvuruların ise yanıt alamadığını belirtmiştir. Özellikle Söke ilçesindeki yeraltı otoparkı inşaatı için acil durumlar nedeniyle onay alınmadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, yeni birim fiyatların belirlenmesi sürecinde, ilgili odalardan gerekli onayların alınması yasal bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. |
BULGU: Yeni Birim Fiyat Tespitinde Kullanılan Rayiçler İçin Ticaret ve/veya Sanayi Odasından Onay Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdare tarafından ihale edilen bazı yapım işlerinin sözleşmelerinde yer almayan ve sonradan yapılmasına gerek bulunan imalat kalemlerine ait yeni birim fiyatların belirlenmesi sırasında kullanılan faturaların ve rayiçlerin ilgili ticaret ve/veya sanayi odasına onaylatılmadığı görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında;
“İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri” denilmektedir.
12.09.2005 tarihli ve 25934 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Oda Muamelat Yönetmeliği’nin “Faturaların rayice uygunluğunun onayı” başlıklı 38’inci maddesinde;
“Faturaların rayice uygunluğunun onayı; faturaya konu mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden belgelendirilmek suretiyle alınacak fiyatların ortalaması veya alınan fiyatlardan birbirine en yakın olanlar dikkate alınarak yapılır. Bu sayıda işletmenin bulunmaması halinde, ilgili meslek komitesinin görüşü veya gerekli durumlarda meclis tarafından onaylanan eksper listeleri arasından yönetim kurulu kararı ile görevlendirilecek eksper heyetinin raporu üzerine işlem yapılır. Ancak, özel imalata ilişkin faturaların, görevlendirilecek eksper heyeti tarafından düzenlenecek rapora göre onaylanması zorunludur. Onay işlemi, fatura asılları üzerine yapılır.
Faturaların tasdiki, satış yapan ve faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer odası veya şubesi tarafından yapılır. Projeye müstenit özel imalatlara ilişkin fatura tasdikleri ise, bu maddede belirtilen usul ve esaslara göre satışı yapan ve faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer sanayi odasınca veya ticaret ve sanayi odasınca, bu odalarca yapılamaması ve bu hususun tevsik edilmesi durumunda ise en yakın sanayi odası veya ticaret ve sanayi odasınca yapılır” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, yeni birim fiyatların belirlenmesinde, konuya ilişkin mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden alınacak fiyatların faturalarının güncel rayice uygun olup olmadığının onayının faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer odasınca faturaların asılları üzerine yapılması gerekmektedir.
Anlaşılacağı üzere rayicin onay işlemi, yeni birim fiyatın bir geçerlilik şartı olup ticaret veya sanayi odasınca onaylanmamış rayiçlerin kullanılma imkanı bulunmamaktadır. İlgili odalarca yapılacak onay işlemi; rayicin yer ve zaman itibarıyla piyasa değerlerini yansıttığını vurgulayan bir işlem olduğu gibi belirlenen rayicin yeni birim fiyata dayanak teşkil etmesi açısından geçerlilik şartı olarak düzenlenmiştir.
Yapılan incelemede, İdarece ihalesi gerçekleştirilen bazı yapım işlerinde, yeni fiyatın tespitinde kullanılan rayiçlerin ticaret ve/veya sanayi odası onaylı olmadığı görülmüştür. Bu durum, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmekte olup ticaret ve/veya sanayi odası onay mekanizmasının işletilmemesi, piyasa rayiçlerinin üzerinde fiyat tespit edilmesi riskini ortaya çıkarmaktadır.
Kamu İdaresi göndermiş olduğu cevapta yeni birim fiyatların belirlenmesi sırasında kullanılan faturaların ve rayiçlerin ticaret ve/veya sanayi odalarına onaylatılması amacıyla yazıyla başvurular yapıldığını, ticaret odalarının rayiç belirlemede ya görüş vermediğini ya da ilgili komisyonları bulunmadığından olumsuz görüş verdiğini; Söke ilçesi yeraltı otoparkı ikmal inşaatı yapım işinde yeni birim fiyat yapılırken işin acilen tamamlanması ve hizmete açılmasının gerekliliği sebebiyle ticaretodasından sehven görüş alınmadığını, diğer bütün işlerde ticaret odasından görüş talep edilmesine rağmen halen daha olumlu hiçbir yanıtın gelmediğini ifade etmiştir.
Belediye tarafından ticaret odalarına fiyat tespiti için yapılan başvurular incelendiğinde, bazı başvuruların Oda Muamelat Yönetmeliği’ne aykırı şekilde yapıldığı için ticaret odalarının fatura tasdiki yapamadığı, bazı başvuruların ise mevzuata uygun yapılmasına rağmen ticaret odalarınca cevap verilmediği görülmüştür. İdarece ticaret odasına yapılan başvuruların Yönetmeliği uygun şekilde yapılması gerekmektedir.
Ayrıca, Söke ilçesi yeraltı otoparkı ikmal inşaatı yapım işinde de ticaret odasına başvuru yapılmadığı İdarece kabul edilmiştir.
Sonuç olarak, Belediyenin yapım işi sözleşmelerinde yer almayan ve sonradan yapılmasına gerek bulunan imalat kalemlerine ait yeni birim fiyatların belirlenmesi sırasında kullanılan faturaların ve rayiçlerin Oda Muamelat Yönetmeliği’ne uygun şekilde başvuru yapılarak ticaret ve/veya sanayi odasına onaylatılması gerekmektedir.