|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversite ve döner sermaye yapım işleri sözleşmelerinde, Ticaret ve Sanayi Odası onayı alınmadan yerel rayiçlerin kullanıldığını ortaya koymuştur. Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin ilgili maddeleri, sözleşmede yer almayan veya fiyatı belirli olmayan iş kalemlerinin fiyat tespitinde, onaylı yerel rayiçlerin kullanılmasını şart koşmaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde, OMÜ Veteriner Fakültesi, Suvam Getat ve Aile Hekimliği Tadilat ve Onarım İşleri gibi projelerde, bu rayiçlerin onaylatılmadan doğrudan kullanıldığı tespit edilmiştir.
Samsun Ticaret ve Sanayi Odası, proforma faturaların onaylanamayacağını belirterek, bu durumun Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 38. maddesi gereğince mümkün olmadığını ifade etmiştir. İlgili yönetmelik, proforma faturaların alım satım akdinin hukuken gerçekleşmediği gerekçesiyle onaylanamayacağını vurgulamaktadır. Bu nedenle, üniversite tarafından yapılan ilave işlerde, Ticaret ve Sanayi Odası’ndan rayiç değerlerin talep edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin ilgili hükümleri doğrultusunda, birim fiyat tespitine esas teşkil edecek proforma faturaların Ticaret ve Sanayi Odası onayına sunulması zorunludur. Bu durum, yerel rayiçlerin kabulü için gerekli olan yasal çerçevenin ihlal edilmesine yol açmaktadır. |
BULGU: Yeni Birim Fiyat Tespitinde Ticaret ve/veya Sanayi Odası Onayı Alınmayan Rayiçlerin Kullanılması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Yapım işi sözleşmelerinde yer almayan ve sonradan yapılmasına ihtiyaç duyulan imalat kalemlerine ait yeni birim fiyatların tespiti için piyasadan alınan yerel rayiçlerin Ticaret ve/veya Sanayi Odasına onaylatılmadan kullanıldığı tespit edilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında, iş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak ikinci fıkrada belirtilen analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek kullanılacak rayiçler belirtilmiş ve bu kapsamda idarece kabul edilmek şartıyla, uygulama ayına ait yerel rayiçlerin ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış olması koşuluyla birim fiyat tespitinde kullanılabileceği açıklanmıştır. Diğer bir ifadeyle anılan hükümde ticaret ve/veya sanayi odasının onayı yerel rayiçlerin kabulünün şartlarından biri olarak öngörülmüştür.
Oda Muamelat Yönetmeliği’nin “Faturaların Rayice Uygunluğunun Onayı” başlıklı 38’inci maddesinde ise; faturaya konu mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden belgelendirilmek suretiyle alınacak fiyatların ortalaması veya alınan fiyatlardan birbirine en yakın olanların dikkate alınarak faturaların rayice uygunluğunun onayının yapılacağı, onay işleminin fatura asılları üzerine yapılacağı, ancak, birim fiyatı belirlemek için düzenlenen proforma faturalarda işin tamamının belirtilmesi halinde bu proforma faturaların da onaylanabileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, OMÜ Veteriner Fakültesi Derslik ve Hizmet Binası İnşaatı İşi, OMÜ Suvam Getat ve Aile Hekimliği Tadilat ve Onarım İşi ve OMÜ Olimpik Yüzme Havuzu Tadilat ve Onarımı İşinde sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan imalat kalemleri yeni birim fiyatların tespitinde kullanılan firmalardan alınan teklif fiyatların (rayiçlerin) ticaret ve/veya sanayi odasına onay için gönderilmeden doğrudan, diğer bir ifadeyle onaylatılmadan, kullanıldığı görülmüştür.
OMÜ OMTEL Kazan Dairesi ve Mutfak Doğalgaz Dönüşüm İşinde düzenlenen yeni birim fiyatlarda kullanılan proforma faturaların onayı için 13.03.2023 tarih ve E-68380559- 755.03.04-418770 sayılı yazı ile Samsun Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığına yazılmış ise de; anılan Odaca verilen 06.04.2023 tarihli ve 44960350-001.09.01-1158 sayılı cevap yazısında Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 38’nci maddesinde, “Proforma faturalar ile birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalar alım satım akdi hukuken gerçekleşmediğinden onaylanmaz.” denildiği gerekçesiyle söz konusu onay işleminin yapılamayacağı belirtilmiştir.
Yine OMÜ Terme Meslek Yüksek Okulu Doğalgaz Dönüşüm İşinde düzenlenen yeni birim fiyatlarda kullanılan proforma faturaların onayı için 24.02.2022 tarihli ve E-68380559- 755.03.04-205169 sayılı yazı ile Samsun Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığına yazılmış ise de; anılan Oda tarafından verilen 08.03.2022 tarihli ve 44960350-010.99-1060 sayılı yazıda, Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 38’inci maddesinde yer alan, “Proforma faturalar ile birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalar alım satım akdi hukuken gerçekleşmediğinden onaylanmaz.” hükmü ile “Faturaların tasdiki, satış yapan ve faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer odası veya şubesi tarafından yapılır.” hükmü gerekçe gösterilerek onay işlemi yapılmamıştır.
Görüldüğü üzere söz konusu yazılarda, onay işleminin yapılmamasının gerekçesi Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 38’nci maddesinde öngörülen şartların sağlanmamasıdır.
Kaldı ki OMÜ Veteriner Fakültesi Hizmet ve Derslik Binası Yapım İşi, OMÜ Suvam Getat ve Aile Hekimliği Tadilat ve Onarım İşi ve OMÜ Olimpik Yüzme Havuzu Tadilat ve Onarımı İşinde birim fiyatların tespitinde kullanılan teklif fiyatların onayı için Ticaret ve Sanayi Odasına yazılmamıştır.
Kamu idaresi cevabında; üniversite tarafından yaptırılan ilave işlerde öncelikle Bakanlık pozlarının kullanıldığı, birim fiyatı olmayan işlerde geçmiş yıllarda Ticaret ve Sanayi Odasından fiyat istendiği ancak, anılan Oda tarafından fiyat verilmediği, fiyat tespitinde imalat yapılmadan proforma faturaların uygunluğunun ilgili Ticaret ve Sanayi Odasınca onaylanması gerektiği, fakat Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 38’inci maddesinde yer alan, “Proforma faturalar ile birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalar alım satım akdi hukuken gerçekleşmediğinden onaylanmaz.” hüküm uyarınca birim fiyata esas teşkil edecek proforma faturaların onaylanmadığı, bununla birlikte yapımı devam eden işlerde; 2024 yılı içerisinde yapılması planlanan ilave işler için tekrar Ticaret ve Sanayi Odasına başvurularda bulunulduğu, bundan sonraki süreçte Ticaret ve Sanayi Odasından rayiç değerlerin istenmeye devam edileceği açıklanmıştır.
Kamu idaresi cevabında; Ticaret ve Sanayi Odalarının, Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 38’inci maddesinde yer alan; “Proforma faturalar ile birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalar alım satım akdi hukuken gerçekleşmediğinden onaylanmaz.” hükmünü gerekçe göstererek birim fiyata esas teşkil edecek proforma faturaları onaylamadıkları belirtilmekte ise de; bu durum Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendinde yer alan yerel rayiçlerin kabul şartı olan ticaret ve/veya sanayi odası onayını öngören hükmü uygulanamaz hale getirmektedir.
Bu nedenle, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinin zikredilen hükmü gereğince birim fiyat tespitine esas teşkil edecek proforma faturaların Ticaret ve/veya Sanayi Odasına onaylatılması gerektiği değerlendirilmektedir.