Yeni Birim Fiyat Tespitinde Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca Onay Verilmemiş Proforma Faturaların Kullanılması (Sayıştay)

BULGU: Yeni Birim Fiyat Tespitinde Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca Onay Verilmemiş Proforma Faturaların Kullanılması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Yapım işi sözleşmelerinde yer almayan ve sonradan yapılmasına gerek bulunan imalat kalemlerine ait yeni birim fiyatların belirlenmesi sırasında kullanılacak rayiçlerin tespitinde ticaret ve/veya sanayi odalarınca onaylanmamış proforma faturaların kullanıldığı görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede Bulunmayan İşlerin Fiyatının Tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında;
“İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler
İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri” denilmektedir.
Yukarıda yer verilen şartname hükümlerine göre, rayiçlerin kullanılmasında bir öncelik sıralaması bulunmamakla birlikte, yeni birim fiyat tespitinde bulunulacak iş kalemi için yine aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca oluşturulacak analizlere; kaynakların verimli kullanılması sonucunu da sağlayacak şekilde herhangi bir rayicin uygulanabileceği düzenlenmiştir.
Yerel rayiç kavramını, mevzuatta düzenlenmemiş olmakla birlikte, yeni birim fiyat analizine dâhil edilecek malzeme işçilik veya makine unsurlarının, işin yapıldığı yerdeki fiyatları şeklinde tanımlamak mümkündür. Bu tanımdan hareketle Şartname’nin 22’nci maddesinin (ç) bendi uyarınca yeni fiyat tespitine konu edilecek iş kalemi için analiz çalışması yapılarak yeni fiyatın mutlaka bir analize dayandırılması gerekmektedir. Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde yer alan “(…) ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçler” in yeni birim fiyat analizlerine bir rayiç unsuru olarak uygulaması mümkünken, herhangi bir analiz çalışması yapılmadan bir imalat kalemine ilişkin tasdik edilmemiş proforma faturaya dayalı olarak yeni fiyatın oluşturulması mümkün değildir. Zira ilgili hükümde faturaya dayalı bir fiyat tespitinden bahsedilmemekte, yapılacak analizlere göre kullanılacak rayiçlerin ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış olması gerektiği belirtilmektedir.
Bunun yanında konu ile ilgili olarak ticaret ve sanayi odalarının işleyişini düzenleyen ve 12.09.2005 tarih ve 25934 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 38’inci maddesinde “ (…) Proforma faturalar ile birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalar alım satım akdi hukuken gerçekleşmediğinden onaylanmaz. Ancak, birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalarda işin tamamının belirtilmesi halinde bu faturaların onaylanması mümkündür. Ayrıca, sadece montaj, işçilik veya nakliye bedeli için düzenlenen faturalar ile malzeme fiyatı, işçilik, nakliye ve montaj bedeli dahil olarak düzenlenen faturalar, fiyat tespiti usullerinin uygulanmasına imkan vermediğinden onaylanmaz(…) ” düzenlemesine yer verilmiştir.
Bu düzenlemeye göre proforma faturaların alım satım akdinin gerçekleşmemiş olması; malzeme fiyatı, işçilik, nakliye ve montaj bedeli dâhil olarak düzenlenen faturaların ise fiyat tespiti usullerinin uygulanmasına imkân vermemesi nedeni ile onaylanmayacağı belirtilmiştir. Bu hükümlere göre de iş kalemi için herhangi bir analiz çalışması yapılmaması sebebi ile malzeme fiyatı, işçilik, nakliye ve montaj bedeli ve miktarları belirtilmeden düzenlenen faturaların ticaret ve sanayi odaları tarafından onaylanması, dolayısı ile yeni birim fiyat tespitine dayanak teşkil etmesi mümkün değildir.
Yapılan incelemede Başkanlık tarafından yeni birim fiyat tespitlerinde herhangi bir analiz çalışması yapılmadığı, piyasa fiyat araştırması yöntemi ile temin edilen ve malzeme fiyatı, işçilik, nakliye ve montaj bedeli ve miktarları belirtilmeden düzenlenen proforma faturaların yeni birim fiyat tespitlerine dayanak teşkil etmek üzere ticaret ve sanayi odalarına onay için gönderildiği görülmüştür. Söz konusu proforma faturalar Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 38’inci maddesi gerekçe gösterilerek onaylanmamış olup oda tarafından onaylanmayan bu faturalara dayanılarak Başkanlık tarafından yeni birim fiyat oluşturulduğu tespit edilmiştir.
İlgili odalarca yapılacak onay işlemi; rayicin yer ve zaman itibariyle piyasa değerlerini yansıttığını vurgulayan bir işlem olduğu gibi belirlenen rayicin yeni birim fiyata dayanak teşkil etmesi açısından geçerlilik şartı olarak düzenlenmiştir. Bu bağlamda, Başkanlıkça Şartnamenin (ç) bendine göre rayiçlerin belirlenmesi yoluna gidilmesi durumunda, Şartname hükmü doğrultusunda yapılacak analiz çalışması ve piyasa araştırması neticesinde ortaya çıkan rayiçlerin ilgili odalara onaylatılarak kullanılması mevzuatın amir hükmüdür.
Sonuç olarak, yeni birim fiyata konu iş kalemine ilişkin imalat sürecinin; işçilik, malzeme, makine ekipman unsurları şeklinde ayrıştırılabildiği durumlarda, analiz yapılarak rayiçlerin belirlenmesi ve bu rayiçlerin yeni birim fiyata dayanak teşkil etmek üzere ilgili odalara onaylatılması gerekmektedir.