Yeni Birim Fiyat Uygulanan İşlerde Poz Onayı Alınmadan İmalatların Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Yeni Birim Fiyat Uygulanan İşlerde Poz Onayı Alınmadan İmalatların Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Fen İşleri Dairesi Başkanlığı’nca gerçekleştirilen ve yeni birim fiyat yapılan ihalelerin bir çoğunda yeni birim fiyatlı imalatlar yapıldıktan sonra poz onaylarının alındığı görülmüştür.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde; idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21’inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedellerinin, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödeneceği,

Yeni fiyatın tespitinde de iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre yalnızca aşağıda belirtilen sıralamaya uyularak:

Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler,

İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler,

İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler,

Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler,

Dikkate alınarak belirtilen analizlerden birinin kullanılacağı ve iş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçlerin uygulanabileceği,

Yeni fiyatın yüklenici ile birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek düzenlenen tutanağın idarenin onayına sunularak otuz gün içerisinde idarece onaylanarak geçerli olacağı,

Belirtilmektedir.

Mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde ilave işlerin bedelleri, yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden gerekli analizler yapılarak imalatların yapılması gerektiği, bu analizlere de ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçlerin uygulanabileceği ve otuz gün içinde idarece onaylanması gerektiği anlaşılmaktadır.

Yapılan incelemede, Fen İşleri Dairesi Başkanlığınca yürütülen birçok yapım işinin yürütülmesi aşamasında İdare tarafından gerekli görülen ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı bulunmayan bazı imalatlar ortaya çıkmıştır. Yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlara ilişkin herhangi bir poz olurları alınmadan imalatların yapıldığı ve bazı yeni birim fiyatlı imalatların ise ticaret ve/veya sanayi odasınca onay beklenmeden ödemelerinin gerçekleştiği tespit edilmiştir.

İmalatların yapıldığı hakedişlerin incelenmesi sonucu, 2024 yılında devam eden işlerin bir çoğunda yapım tekniğini tarif eden analizler hazırlanmadan ve idare onayı olmadan yeni imalatların hakedişlere girdiği ve bedellerinin ödendiği görülmüş olup söz konusu hatalı uygulamaya ilişkin örnek olarak: Haliç Bilim Merkezi İnşaatı kapsamında 731 adet yeni birim fiyat yapılmış yapılan yeni birim fiyatların 100’den fazlasında İdare onayları sonradan alınmıştır. Söz konusu örnek olayda olduğu gibi İdarece gerçekleştirilen ihalerin büyük çoğunluğu söz konusu hatalı uygulama mevcuttur.

Yine, Haliç Bilim Merkezi İnşaatı kapsamında yeni birim fiyatlı imalatlardan ticaret ve/veya sanayi odasınca onayı beklenmeden, bütün ödemeleri yapılan iş kalemlerine aşağıda yer alan pozlar örnek verilebilir:

Tablo 31: Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca Onay Alınmadan Ödemesi Yapılan Bazı Pozlar

I Poz No: I İsim I Birim I

Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; yeni birim fiyatların hazırlanmasında özellikle faturaya dayalı analizler için faturaların ilgili Ticaret Odasından onaylanması gerekliliği nedeniyle birbirini takip eden imalatların yapımının aksamaması adına ilgili imalatların yapıldığı, ara hakedişlerde söz konusu fiyatlar belirlenene kadar Ticaret Odasına giden geçici poz ödemelerinde imalat miktarının %70’i oranında, yayımlanan Kurum kitaplarında yer alan geçici poz ödemelerinde ise imalat miktarının %90’ı oranında ödeme yapıldığı, yeni birim fiyat analizlerinin imalat öncesi hazırlanması hususunda gerekli hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.

İdare tarafından her ne kadar birbirini takip eden imalatların yapımının aksamaması için yeni birim fiyatlı pozların analiz ve fiyatlarının imalatlardan sonra hazırlanarak belirlendiği ifade edilmiş olsa da mevzuat hükmü gereğince yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlı imalatlar üzerinden gerekli analizlerin hazırlanması ve başkanlık olurları alındıktan sonra imalatların yapılması gerekmektedir.

Sonuç olarak, yeni birim fiyatın uygulandığı hakedişler göz önüne alındığında, analiz oluşturulmadan ve İdare onayları alınmadan imalatların gerçekleşmesi hem mevzuat hükümlerine hem de işin fen ve sanat kurallarına uygunluğuna aykırılık teşkil etmektedir.