|
ÖZET: Yeni birim fiyat tespitinde, ilgili ticaret ve sanayi odasının onayı olmaksızın piyasa fiyatlarına dayalı olarak fiyat belirlenmesi durumu tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, onaylanmamış yerel rayiçler kullanılarak yapılan fiyat tespitleri, sözleşmede yer almayan iş kalemlerinin bedellerinin ödenmesine yol açmıştır. Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme ve Genel Şartname hükümleri, bu tür durumlarda fiyat tespitinin nasıl yapılacağını açıkça belirtmektedir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin ilgili maddeleri, yeni fiyatların belirlenmesinde kullanılacak rayiçlerin sıralamasını ve kaynakların verimli kullanımını vurgulamaktadır. Ticaret ve sanayi odalarının onayladığı yerel rayiçlerin, yeni fiyat hesaplamalarında esas alınması gerektiği ifade edilmiştir. Ancak, yapılan incelemelerde, bu onayların alınmadığı ve dolayısıyla yerel rayiçlerin kullanılmadığı görülmüştür. Kamu idaresinin, yeni fiyat tespitinde ticaret ve sanayi odası onayı için gerekli yazışmaları yaptığı belirtilse de, Tekirdağ Sanayi ve Ticaret Odası’nın onay vermemesi nedeniyle rayiç tespitinin geçersiz olduğu anlaşılmaktadır. Yerel rayiçlerin, idare tarafından kabul edilmesi ve ticaret odası tarafından onaylanması şartıyla yeni fiyat hesaplamalarında kullanılabileceği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Yeni Fiyat Tespitinde Ticaret ve/veya Sanayi Odası Onayı Alınmaksızın Yeni Birim Fiyat Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İlgili ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçler olmadan piyasadan alınan faturaya dayalı fiyatlar esas alınarak yeni fiyat tespit edildiği ve tespit edilen bu fiyatlar üzerinden işin sözleşmesinde bulunmayan veya fiyatı belli olmayan iş kalemlerinin bedellerinin ödendiği görülmüştür.
Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belli olmayan işlere ait birim fiyat tespiti ile iş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı 28’inci maddesinde; sözleşme ve eklerinde birim fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerinin bedelinin, Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre hesap edileceği düzenlenmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde ise, işin ilk sözleşmesinde bulunmayan veya fiyatı belli olmayan işlerin fiyatının nasıl tespit edileceği açıklanmıştır.
Anılan 22’nci madde hükmünün ikinci fıkrası düzenlemesine göre, yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre fıkra metninde yer alan sıralamaya uyularak oluşturulan analizlere, üçüncü fıkrada yer alan rayiçlerin biri, birkaçı veya tamamının kaynakların verimli kullanılması gözetilerek uygulanması suretiyle yeni fiyatın hesap edilmesi gerekmektedir.
Söz konusu üçüncü fıkrada yeni fiyatın tespit edilmesinde kullanılacak rayiçler;
“İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.
İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.”
Şeklinde sıralanmıştır.
Aynı düzenlemeler işlere ait sözleşme ve eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin anılan maddelerinde de yer almaktadır.
Oda Muamelat Yönetmeliği’nin “Faturaların rayice uygunluğunun onayı” başlıklı 38’inci maddesinde; faturaların rayice uygunluğuna ilişkin onayın, faturaya konu mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden belgelendirilmek suretiyle alınacak fiyatların ortalaması veya alınan fiyatlardan birbirine en yakın olanlar dikkate alınarak yapılacağı, bu sayıda işletmenin bulunmaması halinde, ilgili meslek komitesinin görüşü veya gerekli durumlarda meclis tarafından onaylanan eksper listeleri arasından yönetim kurulu kararı ile görevlendirilecek eksper heyetinin raporu üzerine işlem yapılacağı ancak özel imalata ilişkin faturaların, görevlendirilecek eksper heyeti tarafından düzenlenecek rapora göre onaylanmasının zorunlu olduğu, onay işleminin fatura asılları üzerine yapılacağı belirtilmiştir. Bununla birlikte faturaların tasdikinin, satış yapan ve faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer odası veya şubesi tarafından yapılacağı, projeye müstenit özel imalatlara ilişkin fatura tasdiklerinin ise bu maddede belirtilen usul ve esaslara göre satışı yapan ve faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer sanayi odasınca veya ticaret ve sanayi odasınca, bu odalarca yapılamaması ve bu hususun tevsik edilmesi durumunda ise en yakın sanayi odası veya ticaret ve sanayi odasınca yapılacağı madde hükmünde açıklanmıştır.
Yapılan incelemede, ilgili Ticaret ve/veya Sanayi Odası onayı olmadan piyasadan alınan faturaya dayalı fiyatlar esas alınarak yeni fiyat tespit edildiği ve tespit edilen bu fiyatlar üzerinden işin sözleşmesinde bulunmayan veya fiyatı belli olmayan iş kalemlerinin bedellerinin ödendiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresince, tespit edilen konu ile ilgili örnek bir uygulamaya atıf yapılarak yeni fiyat tespitinde ticaret ve/veya sanayi odası onayı için yazı yazıldığı ve gerekli onay yazılarının yazılmasına ilişkin İdare tarafından hassasiyet gösterileceği belirtilmişse de; söz konusu rayiç tespiti yazısına Tekirdağ Sanayi ve Ticaret Odası tarafından işin tamamının belirtilmemesi nedeniyle onaylanmadığı, dolayısıyla yeni birim fiyat tespitinde ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçlerin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçlerin yeni fiyat hesabında rayiç olarak esas alınması mümkündür. Ancak, esas alınan yerel rayicin İdarece kabul edilmesi ve ticaret ve/veya sanayi odasınca yerel rayiç olarak onaylanmış olması gerekmektedir.