Yeni fiyat tespitlerinde mevzuat hükümlerine uyulmaması (Sayıştay)

Anahtar teslimi götürü bedelle ihalesi yapılan işlerde sonradan ortaya çıkan iş artışları için yeni fiyat tespitlerinin usulüne uygun yapılmadığı tespit edilmiştir.

ġöyle ki; kaldırım, bordür, andezit döşeme işleri gibi ihalesi anahtar teslim götürü bedel esasına göre yapılan, ancak ödemesi yapılan işin metrajına göre pursantaj hesabıyla belirlenen birim fiyatlarla çarpılmak suretiyle ödenen işlerde, iş artışlarının bu fiyatlarla fiyatlandırıldığı görülmüştür.

Atık su arıtma tesisi yapım ve işletim işi ile ilgili olarak projeye sonradan ilave edilen Koku giderici ünite ile ilgili iş artışına ilişkin imalat birim fiyatlarının, ihaleye esas olan analizlerde ve pursantajlarda var olanlar için, yaklaşık maliyete esas alınan birim fiyatlar üzerinden, yaklaşık maliyete kıyasen ihalede ortaya çıkan indirim oranı uygulanmak üzere belirlendiği, ihale kapsamında hiç yer almayan iş kalemleri içinse (özel fiyatlar) iki firmadan fiyat teklifi alınıp bu fiyatlardan ucuz olanların esas alınarak oluşturulduğu görülmüştür. Herhangi bir fiyat tespit tutanağına ve yeni fiyat oluruna rastlanmamıştır. Yapım İşleri Genel ġartnamesinin yeni fiyatların tespitine ilişkin hükümlerine uyulmadığı, ancak idare ve yüklenicinin yukarıdaki şekilde belirlenen bu fiyatları zımnen kabul ederek uyguladıkları anlaşılmıştır.

Bilindiği gibi anahtar teslim götürü bedel usulüyle ihaleye çıkılan işler, uygulama projeleri ve mahal listeleriyle ihaleye çıkılır ve fiyat teklifleri işin tamamı için verilir. Dolayısıyla imalat kalemlerinin her biri için belirlenmiş bir fiyat yoktur. Yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde ise, işin ilerleme yüzdeleri üzerinden yaklaşık maliyete esas olan pursantajlar kullanılarak hesaplama yapılır. Kullanılan bu pursantajlar Birim fiyat olarak değil, ilerleme yüzdelerine göre yaklaşık olarak ödenecek tutarın tespiti amacına yöneliktir. Öte yandan idarenin yaklaşık maliyet tespiti için kullandığı pursantajlar ile, yüklenicinin kendi maliyetinin tespiti amacıyla kullandığı pursantajlarda ve bunların fiyatlandırmasında önemli farklılıklar olması da muhtemeldir. Dolayısıyla artan veya yeni ortaya çıkan iş kalemlerinin fiyatlandırılmasının yaklaşık maliyete esas olan pursantajlar kullanılarak yapılması Anahtar teslim götürü bedel iş tanımına ve mantığına da uygun düşmemektedir. Zaten bu sebepledir ki, Yapım İşleri Genel ġartnamesinin 22 nci maddesinde, sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti için özel bir yöntem öngörülmüştür. Bu madde hükmüne göre yeni fiyat tespitlerinin aşağıdaki usullerle yapılması gerekmektedir.

Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti;

Madde 22 “(1) 12 nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.”

(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:

1. Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
2. İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik

gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.

1. İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleriyle kıyaslanarak bulunacak analizler.

ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.

(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir: 

1. Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
2. İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
3. İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer

nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.

ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama

ayına ait yerel rayiçleri.

• Yeni fiyat yüklenici ile birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek düzenlenen tutanak idarenin onayına sunulur ve otuz gün zarfında idarece onaylanarak geçerli olur. Yeni fiyat tespitinde yüklenici ile uyuşulamaz ise, taraflarca anlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve anlaşmazlık idare tarafından on gün içerisinde Bayındırlık Kuruluna intikal ettirilir. Bayındırlık Kurulu tarafından tespit edilen fiyatın iki tarafça kabulü zorunludur. Yüklenici, fiyat uyuşmazlığı hakkındaki Bayındırlık Kurulunun kararını beklemeden idare tarafından tespit edilmiş fiyat üzerinden işe devam etmek zorundadır.
• Yeni fiyatın hesabında, ikinci fıkranın (a) bendine göre, teklif analiz ile kıyaslanarak bulunan analizin kullanılması halinde, bu analizin temsil ettiği iş kalemi miktarı ile yeni tespit edilecek iş kalemi miktarının rayiçlere ve genel giderlere tesiri dikkate alınır.

6) İdare istediği taktirde; bir işte, sözleşmeye esas proje içinde kalan ancak öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olduğu hallerde, ayrıca bir yükleniciye yaptırılması mümkün olan bir işi başkasına da yaptırabilir, bundan dolayı yüklenici herhangi bir hak talebinde bulunamaz.”

Burada gözden kaçırılmaması gereken hususlardan birisi şudur. Anahtar teslimi götürü bedel ihaleye çıkılan işlerde esasen sözleşme kapsamında hiçbir imalat kalemi için fiyat verilmez. Çünkü teklif işin tamamı için verilir. Bu sebeple sözleşme kapsamında var olan bir iş kaleminin miktarının iş artış ve eksilişlerinin düzenlendiği 21 inci maddeye göre artırılması halinde de, sözleşme kapsamında yer almayan yeni bir imalat kaleminin ortaya çıkması halinde de, yönetmeliğin yukarıda belirtilen 22 nci maddesine göre yüklenici ile birlikte yeni birim fiyat yapılması, bunun bir tutanağa bağlanılarak her iki tarafça imzalanması ve idarenin onayından sonra uygulanması gerekir.

Yukarıda adı geçen işlerle ilgili olarak, gerek ihale kapsamında artırılan iş kalemleri, gerekse proje değişikliği sebebiyle ortaya çıkan yeni iş kalemlerinin fiyatlandırılmasının, Yapım İşleri Genel ġartnamesinin yukarıda açıklanan 22 nci maddesi hükümlerine uyulmadan yapıldığı değerlendirilmiştir.