Yeni iş kalemlerine ait tutarların 2018 yılı birim fiyatları üzerinden, yapımından vazgeçilen veya azaltılan iş kalemlerinin ise 2017 yılı birim fiyatları üzerinden hesaplanması (Sayıştay)

Her ne kadar Denetçi tarafından proje değişikliği sonucu yapılması istenen yeni iş kalemlerine ait tutarların 2018 yılı birim fiyatları üzerinden, yapımından vazgeçilen veya azaltılan iş kalemlerinin ise 2017 yılı birim fiyatları üzerinden hesaplandığı ve bu suretle kamu zararına neden olunduğunun iddia edildiği görülmüşse de;

İdareler, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 12’nci maddesinin 4’üncü fıkrasında belirtilen şartların bulunması durumunda sözleşmeye esas uygulama projelerinde değişiklik yapma hakkına sahiptirler.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlığı altında iş artışlarında sözleşmesinde bulunmayan işlerin birim fiyatlarının hangi yöntem ile belirleneceği ayrıntılı bir biçimde açıklanmakta olup bahse konu maddede;

“(1) 12 üncü maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.

(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:

a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleriyle kıyaslanarak bulunacak analizler.

ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.

(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:

a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.

ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.

(4) Yeni fiyat yüklenici ile birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek düzenlenen tutanak idarenin onayına sunulur ve otuz gün zarfında idarece onaylanarak geçerli olur. Yeni fiyat tespitinde yüklenici ile uyuşulamaz ise, taraflarca anlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve anlaşmazlık idare tarafından on gün içerisinde Bayındırlık Kuruluna intikal ettirilir. Bayındırlık Kurulu tarafından tespit edilen fiyatın iki tarafça kabulü zorunludur. Yüklenici, fiyat uyuşmazlığı hakkındaki Bayındırlık Kurulunun kararını beklemeden idare tarafından tespit edilmiş fiyat üzerinden işe devam etmek zorundadır.

(5) Yeni fiyatın hesabında, ikinci fıkranın (a) bendine göre, teklif analiz ile kıyaslanarak bulunan analizin kullanılması halinde, bu analizin temsil ettiği iş kalemi miktarı ile yeni tespit edilecek iş kalemi miktarının rayiçlere ve genel giderlere tesiri dikkate alınır.

……” hükümlerine yer verilmiştir.

8.09.2019 tarih ve 30856 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapilmasina Dair Yönetmelik’in 22’inci maddesi ile Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 12’nci maddesinin 4’üncü fıkrasına “Uygulama projelerinde değişiklik yapılması, 22 nci maddede yer alan esaslar göz önünde bulundurularak hesaplanacak bedel karşılığında, yükleniciden de istenebilir.” ifadesi eklenmek suretiyle eksilen imalat kalemleri için de YİGŞ’in 22’nci maddesine göre işlem yapılacağı düzenlenmiş olsa da; sorgu konusu işe ait yeni birim fiyat olurlarının 22.5.2018 tarihinde alındığı göz önünde bulundurulduğunda; söz konuşu tarih itibari ile sözleşmede birim fiyatı yer almayan eksilen imalatlar için yeni birim fiyatların nasıl belirleneceğine dair açık bir mevzuat hükmünün yer almadığı görülmektedir.

Bu konuda, Yüksek Fen Kurulunun 20.06.2012 tarihli 2012/40 sayılı kararında; “Kumlama ve antipas boya imalatlarının, yüklenici tarafından tekniğine uygun olarak yapılmış ise, bunlara ilişkin bedelin düşülmesinin uygun olmayacağına, ancak yapılmamış ise, bunlara ilişkin birim fiyatların sözleşmesi eki Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesini kıyasen kullanmak suretiyle tespit edilmesi ve buradan hareketle bulunacak bedelin sözleşme bedelinden düşülmesinin yerinde olacağına, …..” ifadelerine yer verilmiştir.

Aynı husus Yüksek Fen Kurulunun 22.01.2014 tarih ve 2014/10 sayılı kararında ve 09.01.2014 tarih ve 2014/04 sayılı diğer bir kararında yinelenmektedir. Bu çerçevede; Yüksek Fen Kurulunun, fiyatların belirlenmesinde usul ve yöntem paralelliği ilkesini benimsediği anlaşılmakta olup; buna göre; anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen bir yapım işinde işin yürütümü sırasında idarenin gerekli görmesi ve ilgili mevzuatta aranan şartların sağlanması halinde ihaleye çıkılan uygulama projesinde yer alan bazı imalatlardan vazgeçilip yerlerine projesinde hiç olmayan yeni imalat kalemlerinin eklenmesi neticesinde gerek vazgeçilen gerekse de yerine yaptırılması öngörülen yeni imalat kalemlerinin bedellerinin tespit edilmesinde kullanılacak birim fiyatların YİGŞ 22’nci maddesinde belirlenen yöntem ile belirlenmesi gerekmektedir.

Sorumluların savunmalarından; proje değişikliği ile ilgili iş artış ve azalışlarında sözleşmesinde fiyatı bulunmayan iş kalemleri için Yapım Işleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde belirtildiği şekilde fiyat tespitlerinin yapıldığı, iş artış ve azalışlarında kullanılan birim fiyatların tamamında yüklenici ile birlikte uzlaşma sağlandığı ve idarece, sunulan uzlaşma tutanağında yer alan fiyatların iş kalemi ve iş grubu bazında düzenlendiği,

Bu çerçevede; gerek artan ve gerekse azalan imalatların fiyatları oluşturulurken, uygulama tarihi, karar tarihi, anlaşma tarihi, teklif tarihleri, yaklaşık maliyet tarihi, yaklaşık maliyet bedelleri, piyasa fiyatları, İdare rayiçleri, yüklenici faturaları ve diğer disiplinlerin bütün halinde kullanıldığı ve tüm fiyatlar için ayrı ayrı uzlaşma sağlandığı, her bir imalat kalemi bazında yüklenici ile varılan uzlaşmada yasal bir zorunluluk olmamasına ragmen idare lehine ayrıca ihale tenzilat oranı uygulandığı, birim fiyat hesabında öncelikle yüklenici firmanın bu imalatlara ilişkin yapmış olduğu piyasa araştırmaları ve var ise almış olduğu numunelerin faturalarının incelendiği, sonrasında ise yaklaşık maliyet hesabı sırasında İdare tarafından oluşturulan fiyatların incelendiği ve fiyat oluşumunda İdarenin zarara uğramaması ve yüklenicinin de rızasının olabileceği şekilde mutabakat sağlandığı, ayrıca yapıma ilave edilen ve yapımından vazgeçilen imalatların birim fiyat tespitlerinin aynı usul ile belirlendiği, böylelikle gerek artan ve gerekse azalan imalatların fiyatları oluşturulurken, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesine uygun hareket edilerek herhangi bir kamu zararına neden olunmadığı görülmüştür.

Bu itibarla, yapılan işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığından konu hakkında ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca iş bu ilamın tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.