|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, belediye şirketinde istihdam edilen bazı personelin güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının zamanında gerçekleştirilmediğini ortaya koymaktadır. İlgili personelin dosyalarında bu araştırmaların sonuç yazıları bulunmazken, bazıları işe başladıktan sonra bu süreçlerin tamamlandığı gözlemlenmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili maddeleri, yönetim kurulu üyelerinin şirketin menfaatlerini koruma yükümlülüğünü vurgulamakta, bu bağlamda yöneticilerin uygun niteliklere sahip personeli seçmesi gerektiğini belirtmektedir.
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, kamu görevine atanacak kişiler hakkında yapılması gereken araştırmaların kapsamını tanımlamaktadır. Bu kanuna göre, arşiv araştırması, kişinin adli sicil kaydı ve diğer hukuki durumları hakkında bilgi toplamakta; güvenlik soruşturması ise daha kapsamlı bir inceleme gerektirmektedir. Ancak, 2024 yılında bazı geçici işçilerin işe başlamadan önce gerekli araştırmaların yapılmadığı tespit edilmiştir. Şirket, personel ihtiyacının aciliyeti nedeniyle bu durumun yaşandığını belirtse de, yeni alınan personeller için bu araştırmaların işe başlamadan önce yapıldığına dair herhangi bir belge sunulamamıştır. Sonuç olarak, kamu görevine başlamadan önce gerekli güvenlik ve arşiv araştırmalarının yapılması, yasal bir zorunluluk olup, bu süreçlerin ihlali şirketin yönetimsel sorumluluklarını zedelemektedir. |
BULGU: Yeni İstihdam Edilen Personel Hakkında Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının Zamanında Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketin Toplu İş Sözleşmesi kapsamında işe alınan personelin bir kısmının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının sonuç yazılarının ilgili personelin dosyalarında bulunmadığı ve bazı personelin işe başlatıldıktan sonra araştırma yazılarının yazıldığı görülmüştür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Tacir olmanın hükümleri” başlıklı 18’inci maddesinin “…(2) Her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerekir.” şeklindeki hükmü, “Özen ve bağlılık yükümlülüğü” başlıklı 369’uncu maddesinin “Yönetim kurulu üyeleri ve yönetimle görevli üçüncü kişiler, görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kurallarına uyarak gözetmek yükümlülüğü altındadırlar.” şeklindeki hükmü ile “Yönetim Kurulu, Devredilemez görev ve yetkiler” başlıklı 375’inci maddesinin “(1) Yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görev ve yetkileri şunlardır:
Şirketin üst düzeyde yönetimi ve bunlarla ilgili talimatların verilmesi.
Şirket yönetim teşkilatının belirlenmesi.
Muhasebe, finans denetimi ve şirketin yönetiminin gerektirdiği ölçüde, finansal planlama için gerekli düzenin kurulması.
e) Yönetimle görevli kişilerin, özellikle kanunlara, esas sözleşmeye, iç yönergelere ve yönetim kurulunun yazılı talimatlarına uygun hareket edip etmediklerinin üst gözetimi.”
şeklindeki hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Şirket Yönetim Kurulunun şirketin karlılığı, sermayesinin korunması ve ana sözleşmesine uygun faaliyette bulunmasını temin etmek üzere; şirkette yönetici olarak istihdam edileceklerin mesleki tecrübeleri ile diğer niteliklerini belirlemesi ve bu görevlere gerekli koşulları sağlayan kişileri ataması gerekmektedir.
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun 3’üncü maddesinde; arşiv araştırmasının, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılacağı belirtilmiştir.
Yine aynı Kanun’un 4’üncü maddesinde de arşiv araştırmasının kişinin adli sicil kaydının, kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının, kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların, kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının, mevcut kayıtlardan tespit edilmesi olduğu ifade edilmiştir.
Yine aynı Kanun’un 5’inci maddesinde; güvenlik araştırmasının arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin, görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerin, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin, terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının, mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesi şeklinde belirtilmiştir.
Kanun’un 7’nci maddesinde ise; Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulacağı ve komisyonun kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunacağı ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede, 2024 yılı içerisinde belediye şirketine geçici işçi olarak işe alınan bazı kişilerin işe başlamadan önce yapılması gereken arşiv araştırması veya güvenlik soruşturmalarının kişiler işe başladıktan sonraki süreçte yapıldığı tespit edilmiştir.
Şirket tarafından verilen cevapta, birimlerce hayata geçirilmesi planlanan projeler kapsamında mevcut personel sayısının yetersiz olması yetkin personel temininde yaşanan güçlükler nedeniyle acil personel istihdamına ihtiyaç duyulduğunu, bazı personelin güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonuçları tamamlanmadan göreve başlatılması zorunlu hale geldiğini ancak söz konusu araştırmalar her durumda tamamlandığını, sonuçların idareye ulaşmasının ardından olumsuz tespit bulunan personel hakkında ivedilikle gerekli idari işlemler tesis edildiğini ve bu uygulamaya yeni dönemde son verildiğini ifade etmiş olsalar da yeni alınan personellere ilişkin bu araştırmanın işe başlatılmadan önce yapıldığına dair herhangi bir bilgi veya belge gönderilmediğinden bu uygulamaya son verildiği bilinememektedir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere gerçek kişilerin herhangi bir kamu görevine başlamadan önce hakkında ilgili kurumlarca arşiv araştırması ve/veya güvenlik soruşturması yapılması gerekmektedir.