Yeraltı Suyu Sulama Kooperatiflerinden Bir Kısmına Ait Elektrik Tesislerinin Enerji Nakil Firmasına Devredilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Yeraltı Suyu Sulama Kooperatiflerinden Bir Kısmına Ait Elektrik Tesislerinin Enerji Nakil Firmasına Devredilmemesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

DSİ tarafından inşa edilmiş olan ve yeraltı suyu (YAS) kooperatiflerine devredilmiş olan tesisler içerisinde yer alan elektrik tesislerinin büyük bir kısmının mülkiyetinin ilgili elektrik dağıtım firmasına devredilmediği, bu nedenle de bakım ve onarımlarının kooperatifler tarafından yapılmak zorunda kalındığı, bakım onarım yapamayacak durumda olan kooperatifler için de DSİ bütçesinden harcama yapılmak zorunda kalındığı görülmüştür.
DSİ ile YAS kooperatifleri arasında imzalanan devir sözleşmelerinin “Tesislerin işletilmesi” başlıklı 4’üncü maddesinde elektrik tesislerinin işletmesinin geçici kabulü müteakip, mülkiyetin ise tesislerin kesin kabulünü müteakip ilgili nakil firmasına geçeceğine ilişkin düzenleme mevcuttur.
Ancak yapılan incelemelerde bölge müdürlüklerinde birbirinden farklı uygulamaların olduğu, elektrik tesislerinin tamamının veya büyük kısmının devredildiği bölge müdürlükleri olduğu gibi, hiçbirinin devredilmediği bölge müdürlüklerinin de olduğu tespit edilmiştir.
İlgili devir sözleşmelerinde tesislerin bakım onarımının kooperatiflerce yapılacağı hükümlerine yer verilmiş olsa da bakım onarım yapamayacak durumdaki Kooperatiflerin yerine bakım onarımların DSİ bütçesinden yapıldığı ve yapılan harcamaların Kooperatiflerden tahsil edilmeye çalışıldığı, yasal takibe konu edilen alacakların şüpheli hale geldiği görülmüştür.
Diğer yandan 7139 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’da yer alan düzenleme ile kooperatiflere sulama tesisinin mülkiyetinin devrinden feragat etmeleri imkânı tanınmıştır. Bu durumda da feragat eden kooperatiflere ait tesislerin mülkiyeti DSİ’de kalmaya devam edeceğinden enerji nakil firmalarına devredilmeyen elektrik tesislerinin bakım onarımları ilerleyen zamanlarda DSİ bütçesi için büyük bir yük oluşturacaktır.
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği’nin 10/B maddesinin dördüncü fıkrası gereğince bağlantı hattının kullanıcı tarafından tesis edilecek olması halinde, dağıtım şirketi ile kullanıcı arasında, bağlantı hattının tesisine, kullanım haklarına ve devrine ilişkin bir tesis yapım sözleşmesi imzalanır. Altıncı fıkra kapsamındaki bağlantı hattı enerjilendirme tarihinden itibaren beş yıl sonra, diğer bağlantı hatları enerjilendirme tarihinde herhangi bir işleme gerek kalmaksızın dağıtım şirketine devredilmiş kabul edilir. Söz konusu tesis ve trafoların bakımının yüksek maliyet, teknik donanım ve uzmanlık gerektirmesi nedeniyle (hukuki açıdan dağıtım şirketine devredilmiş kabul edilen) bu tesislerin kaydi olarak da müştemilatı ile birlikte ilgili dağıtım şirketine devredilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak elektrik tesislerinin ilgili enerji nakil firmasına devri konusunda gerekli girişimlerin Bölge Müdürlükleri tarafından yapılması gerektiği, bu durumun hem kooperatifler ve dolayısıyla çiftçiler üzerindeki maddi külfeti azaltacağı, hem de teknik bir iş olan elektrik tesislerinin bakım onarımlarının gerektiği gibi ve zamanında yapılabilmesini temin edeceği değerlendirilmektedir. Ayrıca enerji nakil firmaları tarafından elektrik faturalarına yansıtılmak suretiyle zaten tahsil edilen bakım onarım giderleri için DSİ bütçesinden yapılacak yersiz harcamaların önüne geçilecektir.
Table 8: Elektrik Tesisleri Mevcut Durum Tablosu