BULGU: Yeraltı ve Kaynak Sularının Kiralanmasıyla İlgili Gerekli Takip ve İşlemlerin Yapılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare tarafından Ankara dâhilinde bulunan yeraltı ve kaynak sularının kiraya verilmediği, kira süresi bitenlerin tahliye edilmediği ve bu suretle bedelsiz bir şekilde kullandırılmaya devam edildiği tespit edilmiştir.
167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 4’üncü maddesinde kuyu açan kimsenin, bulunan suyun ancak kendi faydalı ihtiyaçlarına yetecek miktarını kullanmaya yetkili olduğu, bu miktarı aşan sular ile sulama, kullanma ve işlenerek veya doğal haliyle içme suyu olarak satılmak üzere çıkarılan yeraltı suları ve Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki kaynak sularının 2886 sayılı Kanun hükümlerine uyularak il özel idarelerince kiraya verileceği, tahsil edilen kira gelirinden; yeraltı veya kaynak suyunun çıktığı yer, köy sınırları içinde ise o yerdeki köy tüzel kişiliğine %15, belediye sınırları içinde ise ilgili belediyeye %25 oranında pay verileceği belirlenmiştir.
Bu itibarla Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki kaynak sularının il özel idare tarafından 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre kiraya verileceği ve elde edilen kira gelirinden ilgisine göre belediyeye pay verilmesi gerektiği açıktır.
6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile
büyükşehir bulunan illerdeki il özel idarelerinin tüzel kişilikleri kaldırılmıştır. Kanun’un “Çeşitli hükümler” başlıklı 3’üncü maddesinin ikinci fıkrasında mevzuatla il özel idarelerine yapılan atıfların, bu Kanun kapsamında tüzel kişiliği kaldırılan il özel idareleri için ilgisine göre bakanlıklara, bakanlıkların bağlı veya ilgili kuruluşları ile bunların taşra teşkilatına, Hazineye, valiliklere, büyükşehir belediyelerine ve bağlı kuruluşlarına veya ilçe belediyelerine yapılmış sayılacağı hüküm altına alınmıştır.
Ankara Valiliği Devir, Tasfiye ve Paylaştırma Komisyonunun 29.08.2014 tarih ve 134135 sayılı Kararı ile kiralama işlemi İl Özel İdarenin sorumluluğunda olan kuyu ve kaynak suları Ankara Büyükşehir Belediyesine devredilmiş, Ankara Büyükşehir Belediyesi de 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 2560 sayılı İSKİ Kanunu gereğince kiralama sorumluluğunun Su ve Kanalizasyon İdarelerinde olacağından hareketle 10.03.2015 tarih ve 431 sayılı Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla kendisine devredilen 30 adet kuyu ve kaynak sularını Ankara Su ve Kanalizasyon İdaresine devretmiştir.
Ancak Ankara İl Özel İdaresinden devralınan kuyu ve kaynak sularının bir çoğunun devralındıktan sonra kira sürelerinin dolduğu fakat bunların aynı şekilde kullanılmaya devam edildiği, kira süresi biten ve kullanılmaya devam edilenler ile kira süresi devam edenlerden 2015 yılından başlamak üzere bu güne kadar herhangi bir kira geliri tahsil edilemediği anlaşılmaktadır.
ASKİ görev alanı içinde bulunan ve 2015 yılında kendisine devredilen yer altı ve kaynak suları bu güne kadar değerlendirilememiş, 167 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesi hükmü gereği
kiraya verilmesi gerekirken bu gelirden mahrum kalınmış, yeraltı veya kaynak suyunun çıktığı yer, belediye sınırları içinde ise ilgili belediyeye %25 oranında pay verilmesi gerektiği hükmü uygulanmamış ve ilgili ilçe belediyeleri de gelirden mahrum bırakılmıştır.
İdarece söz konusu kaynakların kiralanması ve değerlendirilmesine ilişkin mevzuat oluşturulması ve devralınan kaynakların tespiti için çalışmalar başlatılmışsa da henüz bu kaynakların gelir getirici bir hüviyete dönüştürülmesi sağlanamamıştır.
Kamu İdaresi cevabında, 6360 sayılı Kanun uyarınca İl Özel İdaresinin bünyesinde iken ASKİ’nin uhdesine geçen kaynak sularının kiralanması ile ilgili olarak gerekli tespit çalışmalarının yapıldığı, tahsil işlemlerinin yapılması için konunun Hukuk Müşavirliğine bildirildiği, Hukuk Müşavirliğinin de söz konusu kira bedellerinin tahsili amacıyla icra takiplerini başlattığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, söz konusu alanlarla ilgili devralınan yetki sorumluluklarının ivedilikle yerine getirilmesi ve gerekli yasal işlemlerin yapılması ile sözü edilen gelir kayıplarının telafi edilmesi gerekmektedir.
| ÖZET: 2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Ankara’daki yeraltı ve kaynak sularının kiralanmasıyla ilgili gerekli işlemlerin yapılmadığı tespit edilmiştir. Kira süreleri dolan sular bedelsiz kullanılmaya devam edilmekte ve bu durum, ilgili belediyelerin gelir kaybına yol açmaktadır. 6360 sayılı Kanun gereği, il özel idarelerinin tüzel kişiliği kaldırılmış, kiralama sorumluluğu Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne devredilmiştir. Ancak, bu kaynakların kiralanması ve gelir elde edilmesi konusunda henüz yeterli adım atılmamıştır. Kamu İdaresi, gerekli tespit çalışmalarının yapıldığını ve icra takiplerinin başlatıldığını belirtmiştir. |