|
ÖZET: Yevmiye defterinde geriye dönük kayıt yapılması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında incelenmiştir. Yapılan denetimlerde, büyükşehir ilçe belediyesinin yevmiye kayıtlarında geriye dönük işlemler gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, yevmiye kayıtlarının düzenli ve sistematik bir şekilde yapılmasını zorunlu kılmakta; her bir işlemin yevmiye tarihi ve numarasına göre kaydedilmesini öngörmektedir. Bu düzenlemelere göre, yevmiye defterinde açılış kaydından sonra, işlemler güncel belgelerle takip eden bir sıra ile kaydedilmelidir.
Denetim sonuçları, yevmiye defterindeki kayıtların tarih sıralamasının doğru bir şekilde yapılmadığını göstermektedir. Özellikle, 8363 yevmiye kaydının tarih değerinin, kendisinden önceki kayıtlardan daha küçük olduğu belirlenmiştir. Önceki yıl yapılan denetimlerde de benzer bulgular ortaya çıkmış ve kamu idaresi, bu konuda gerekli düzeltmelerin yapılacağını ifade etmiştir. Mali raporların güvenilirliği, muhasebe sistemindeki kayıtların doğruluğuna bağlıdır; hatalı kayıtların düzeltilmesi için yeni muhasebe işlemleri yapılması gerekmektedir. Geriye dönük kayıt yapılması, dönemsellik ilkesine ve belgelendirme ilkesine aykırıdır. Bu tür uygulamalar, kamu idaresinin şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleriyle de çelişmektedir. Dolayısıyla, muhasebe işlemlerinin doğru ve güncel bir şekilde kaydedilmesi, mali raporların güvenilirliğini sağlamak açısından son derece önemlidir. |
BULGU: Yevmiye Defterinde Geriye Dönük Kayıt Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kurum yevmiye kayıtları üzerinde yapılan incelemelerde yevmiye sisteminde geriye dönük kayıt yapıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Yevmiye sistemi, muhasebeleştirme belgeleri ve açılış kayıtları” başlıklı 43’üncü maddesinde; işlemlerin, yevmiye tarihi ile numara sırasına göre ve maddeler halinde yevmiye defterine günlük olarak kaydedileceği; buradan da usulüne göre büyük defter ve yardımcı defterlere sistemli bir şekilde dağıtılacağı; muhasebeleştirme belgelerinin yevmiye tarih ve numarası sütunlarına, gerçekleşen işlemlerin kayda geçirildikleri tarih ile hesap döneminin başında (1)’den başlayıp, hesap döneminin sonuna kadar devam eden birer numara verileceği; yevmiye defteri, büyük defter ve yardımcı defter kayıtlarında bu yevmiye numaralarının esas alınacağı hüküm altına alınmıştır.
Aynı Yönetmelik’in “Kullanılacak defterler ve kayıt düzeni” başlıklı 44’üncü maddesinde; yevmiye defterinin, kayda geçirilmesi gereken işlemlerin yevmiye tarih ve numarasıyla ve maddeler halinde düzenli olarak yazıldığı müteselsil sıra numaralı defter olduğu belirtilmiştir. Yevmiye defterine açılış kaydı yapıldıktan sonra, günlük işlemler muhasebeleştirme belgeleri esas alınarak devam eden bir sıra ile kaydedilmelidir.
Yönetmelik’in “Kayıt yanlışlıklarının düzeltilmesi” başlıklı 503’üncü maddesinde ise; kurumsal, fonksiyonel ve finansman tipi sınıflandırma kodlarında yapılan kayıt hatalarının düzeltilmesi durumu hariç olmak üzere, yevmiye kayıtlarında meydana gelebilecek her türlü yanlışlığın ancak muhasebe kaydıyla düzeltileceği ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen yasal düzenlemelerden anlaşılacağı üzere yevmiye defterini oluşturan yevmiyeler hesap döneminin başında (1)’den başlayıp hesap dönemi sonuna kadar müteselsilen numaralandırılacaktır. Buna göre, yevmiye defterinde yer alan muhasebeleştirme belgelerinin hesap döneminin başından sonuna kadar düzenli bir biçimde numaralandırılması, bu numaraların arasında müteselsilliği bozan bir boşluğun olmaması, yevmiye numaralarına alt kodlar açılmaması, geçmişe dönük olarak yevmiye kaydı girilmemesi gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde; küçükten büyüğe sıralı olan bir yevmiye defterinde her bir yevmiye kaydına ait tarih değerinin, kendisinden önce gelen yevmiye numaralarına ilişkin tarih değerlerinden büyük veya ona eşit olması gerekirken kendisinden önce gelen yevmiye numaralarına ait tarih değerlerinden küçük olan 8363 yevmiye kaydı olduğu görülmüştür.
Önceki yıl Sayıştay Raporunda da bulgu konusu yapılan bu hususa ilişkin olarak, kamu idaresi cevabında; bulguya konu olan hususla ilgili yevmiye kayıtlarının sıralı bir şekilde işlenmesine yönelik gerekli çalışmalara başlanacağı belirtilmiştir.
Kamu idaresinin üretmiş olduğu mali rapor ve tabloların güvenilirliği ve doğruluğu, muhasebe sistemindeki yevmiye numaralarının tam ve doğru kayıtları göstermesine bağlıdır. Hatalı bir kaydın yapılması durumunda geçmişe dönük herhangi bir kayıt yapılmamalı, hatalı işlemin yeni bir muhasebe kaydı ile düzeltilmesi sağlanmalıdır. Aksi takdirde, bu durum dönemsellik ilkesine aykırı olur, çünkü gelir ve giderlerin doğru dönemde eşleştirilmesi sağlanamaz. Ayrıca, geriye dönük kayıtlar belgelendirme ilkesine de ters düşer, çünkü muhasebe kayıtları, gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş belgelere dayandırılmalıdır. Bu tür uygulamalar aynı zamanda sosyal sorumluluk ilkesine de zıt düşer, çünkü kamu idaresinin şeffaf ve hesap verebilir olması gerekir. Bu ilkeler doğrultusunda, muhasebe işlemlerinin doğru ve güncel kaydedilmesi, mali raporların güvenilirliğini sağlamada temel unsurdur.