|
ÖZET: Üniversitenin 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporu, peşin tahsil edilen kira bedellerinin muhasebe kayıtlarında uygun şekilde izlenmediğini ortaya koymaktadır. Üniversite, 78 taşınmazını 63 gerçek ve tüzel kişiye kiraya vermiştir. Ancak, bazı kiracılar kira borçlarını zamanında ödememiş ve bu borçlar muhasebe kayıtlarına yansımamıştır. Yıl içinde peşin tahsil edilen kira gelirleri, “380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı”na kaydedilmeden doğrudan “600 Gelir Hesapları”na aktarılmıştır. Bu durum, merkezi yönetim muhasebe yönetmeliğine aykırıdır ve kira alacaklarının takibini zorlaştırmaktadır.
Denetim bulgularına göre, 31 Aralık 2024 itibarıyla bazı kiracıların toplam 780.711,55 TL tutarında borcu bulunmakta, bu borçların kayıtlarda yer almadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, kiracıların kira sözleşmesindeki yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda gerekli işlemlerin yapılmadığı görülmüştür. Üniversite, peşin tahsil edilen kira gelirlerinin kaydedilmesi için Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan izin almış; ancak bu süreçte bazı tutarların kayıtlara geçirilmediği anlaşılmıştır. Sonuç olarak, kira sözleşmelerine uygun olarak peşin tahsil edilen ve vadesinde tahsil edilmeyen kira alacaklarının, merkezi yönetim muhasebe yönetmeliğine uygun bir şekilde kaydedilmesi ve borçlu kiracılar için gerekli işlemlerin yapılması gerekmektedir. Bu durum, mali tabloların doğruluğunu sağlamak açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Yıl İçinde Peşin Tahsil Edilen Kira Bedellerinin İlgili Hesapta Takip Edilmemesi ve Süresi İçinde Tahsil Edilmeyen Kira Bedellerinin Muhasebe Kayıtlarında Yer Almaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversitenin, 78 adet taşınmazını 63 gerçek ve tüzel kişiye kantin, kafeterya, otopark vb. kullanılmak üzere kiraya verdiği, kira bedellerinin 3’er aylık peşin ödemeli olduğu, ancak kiracılardan bir kısmının kira borçlarını ödemedikleri ve borcun muhasebe kayıtlarında yer almadığı, yıl içinde peşin tahsil edilen kira tutarlarının ise “380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı”na alınmadan tahsil edildikçe doğrudan “600 Gelir Hesapları”na kaydedildiği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin;
“120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı”nın “Hesabın niteliği” başlıklı 51’inci maddesinde; “(1) Gelirlerden alacaklar hesabı; mevzuatı gereğince gelir olarak tahakkuk ettirilen vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirler, duran varlıklar ana hesap grubu içindeki gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler ile bunlardan yapılan tahsilat veya terkinlerin izlenmesi için kullanılır.”,
“121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı”nın “Hesabın niteliği” başlıklı 54’üncü maddesinde; “(1) Gelirlerden takipli alacaklar hesabı; mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, diğer gelirler ve sermaye gelirlerinden ortaya çıkan alacaklardan takibe alınan tutarlar ile bunlardan yapılan tahsilat, tecil ve terkinlerin izlenmesi için kullanılır.”,
“380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı”nın, “Hesabın niteliği” başlıklı 296’ncı maddesinde; “(1) Gelecek aylara ait gelirler hesabı, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak, gelecek aylara ait olan peşin tahsil edilmiş gelirler ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubundaki gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin tahsil edilmiş gelirlerin izlenmesi için kullanılır”,.
“Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 297’nci maddesinde; “ (1) Gelecek aylara ait olarak peşin tahsil edilen gelirler, ilgili oldukları ay sonlarında tahakkuk ettirilmek üzere bu hesapta izlenir..”, “Hesabın işleyişi” başlıklı 298’inci maddesinde; “Gelecek aylara ait gelirler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Peşin tahsil edilen gelirlerin, içinde bulunulan aya ait olan kısmı 600-Gelirler Hesabına, sonraki aylarda tahakkuk ettirilmesi gereken kısmı bu hesaba, … alacak, tahsil edilen tutarın tamamı 100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç.
b) Borç 1) Gelecek aylara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan ilgili oldukları ay sonlarında gelir olarak tahakkuk ettirilenler bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.”
Hükümleri bulunmaktadır.
Söz konusu Yönetmelik’te, tahakkuk esası, “Bir ekonomik değerin; yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilmesi” olarak tanımlanmıştır.
Kiracılarla yapılan “Kira sözleşmesi”nde “ .üst üste iki taksidin vadesinde ödenmemesi hallerinde kira sözleşmesi, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 62 nci maddesine göre tebligat yapmaya gerek kalmaksızın idarece feshedilerek, kesin teminat gelir kaydedilir..” hükmü bulunmaktadır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği gereği, peşin tahsil edilen kira gelirinin “gelecek aylara ait gelirler” hesabında izlenmesi, peşin ödeme yapmayan kiracıların borçlarının muaccel hale gelmiş olması nedeniyle “alacak hesapları”na kaydedilmesi gerekmektedir. Ancak Kurumun, kira bedelleri tahsil edildikçe banka hesabının karşılığı “600 Gelir Hesapları”na kayıt yapması sonucu, mevcut haliyle kira alacaklarının, muhasebe kayıtları üzerinden takibi yapılamamaktadır.
Muhasebe kayıtlarının tahakkuk esaslı muhasebe kayıt sistemine uygun olmaması nedeniyle tüm kira alacaklarının kontrolü yapılamamıştır. Ancak;
– 5 iş yeri için yapılan incelemede; kiracıların 31.12.2024 tarihi itibarıyla ana para toplamı 780.711,55 TL olan borçlarını ödemedikleri ve bu borcun muhasebe kayıtlarında yer almadığı,
-Yine örnekleme yapılan incelemede, yıl sonu itibarıyla bazı kiracıların kira borcunu üst üste iki taksitini ödemediği halde kira sözleşmesindeki hükümlerin uygulanmadığı,
-Borçluların aynı mekanda kiracı konumlarının ve borçlu durumlarının devam ettiği,
-Yıl içinde peşin tahsil edilen kira tutarlarının “380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı”na alınmadığı, yerinde denetimde 31.12.2024 tarihli 7 adet muhasebe işlem fişiyle peşin tahsil edilen kira tutarlarından 2025 yılına ait olan 141.650,42 TL’nin “380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı”na alınması sağlanmış olmakla birlikte devam eden denetim sürecinde bu tutarın da eksik olduğu, yıl sonu hesaplarının kapatılması nedeniyle 2024 yılı için düzeltme kaydının yapılamadığı,
tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” hükmü yer almıştır.
Kurum vadesi geçmiş alacaklarını takip etmek zorundadır. Muhasebe kayıtlarında yer almayan tutarlar nedeniyle mali tablolar sağlıklı bilgiyi içermemektedir.
Üniversite tarafından verilen cevapta; 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabının kullanımının, Hazine ve Maliye Bakanlığından alınacak izin ile mümkün olduğu, 2024 yılının başında Bakanlıktan izin istendiği, Aralık ayında izin alınabildiği, izin alındıktan sonra 380 hesaba kayıtların yapıldığı belirtilmiştir.
Üniversite tarafından verilen cevap değerlendirildiğinde; peşin tahsil edilen kira gelirlerinin 380 no.lu hesaba kaydedileceği anlaşılmış olup, denetimlerde 2025 yılına ait olan 141.650,42 TL’nin 380 no.lu hesapta yer almadığı, örnekleme incelemede kiracıların 31.12.2024 tarihi itibarıyla ana para toplamı 780.711,55 TL olan borçlarını ödemedikleri ve bu borcun muhasebe kayıtlarında yer almadığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak; “Kira sözleşmesi”ne göre, peşin tahsil edilen veya vadesinde tahsil edilmeyen kira alacaklarının; Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne uygun ilgili hesaplara kaydının sağlanması, borçlusu tarafından ödenmeyen kira tutarları için mevzuatında belirtilen işlemlerin yapılması gerekmektedir.