|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Konya Ovası Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı’nın yatırım programında yer alan projelere ilişkin önemli bulgular sunmaktadır. Uygulayıcı kuruluşlara aktarılan kaynakların yalnızca %50,39’u kullanılabilirken, geri kalan tutarların muhasebe sistemi dışında yönetilmek üzere blokeli olarak aktarıldığı tespit edilmiştir. KOP Bölgesi’nde yatırımların hızlandırılması amacıyla kurulan Başkanlık, bütçesinin önemli bir kısmını proje destekleri için kullanmaktadır. Ancak, 2024 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu çerçevesinde belirlenen usul ve esaslar, uygulayıcı kuruluşların proje hesaplarına nakit aktarımını zorlaştırmaktadır.
Başkanlık, proje faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için gerekli belgelerin sunulmasını şart koşarken, bazı projelerin tamamlanamaması nedeniyle ödeneklerin ertesi yıla devredilmesine olanak tanımaktadır. Bu durum, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun hükümleriyle çelişmektedir. 2024 yılı itibarıyla, uygulayıcı kuruluşların proje hesaplarına blokeli olarak gönderilen tutarların, muhasebe sisteminin dışında takip edilmesi, mali tabloların doğruluğunu etkilemektedir. Sonuç olarak, mevcut uygulama ile ertesi yıllara devredilen tutarlar, bütçe ödeneklerinin amacına uygun kullanılmadığını göstermektedir. Bu durum, yatırım projelerinin gerçek sonuçlarını yansıtmamakta ve desteklenen projelerin fiilen gerçekleştirilen iş miktarına göre kaydedilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Mevzuat değişikliği, sermaye transferi ödeneklerinin daha etkin bir şekilde kullanılabilmesi için gereklidir. |
BULGU: Yılı İçerisinde Harcanamayan Proje Ödeneklerinin Uygulayıcı Kuruluşların Açtığı Banka Hesaplarına Blokeli Olarak Aktarılması ve Bu Kaynakların Takip Eden Yıllarda Muhasebe Sistemi Dışında Yönetilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Konya Ovası Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığının 2024 Yılı Yatırım Programında yer alan projeleri için uygulayıcı kuruluşların hesabına aktarılan kaynakların ancak yüzde 50,39’u oranında iş yapılabildiği, geriye kalan tutarın Başkanlığın muhasebe sistemi dışında takip edilmek üzere uygulayıcı kuruluşların proje hesaplarına blokeli olarak aktarıldığı görülmüştür.
KOP BKİB, Konya Ovası Projesi (KOP) Bölgesinde yatırımların gerektirdiği araştırma, planlama, programlama, projelendirme, proje destekleme, izleme, değerlendirme ve koordinasyon hizmetlerinin yerine getirilmesi suretiyle KOP Bölgesi illerinin kalkınmasını hızlandırmak amacıyla kurulmuştur. Başkanlık bu amacı gerçekleştirmek için bütçesinin önemli bir bölümünü oluşturan sermaye transferleri (07.01) ekonomik kodlarını içeren bütçe tertibinde yer alan ödeneklerle, KOP Bölgesinde bulunan uygulayıcı kamu kurum ve kuruluşlarına proje destekleri sağlamaktadır.
Uygulayıcı kuruluşlar il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları, belediyeler, kalkınma ajansları, araştırma kuruluşları, üniversiteler ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarından oluşmaktadır.
2024 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu E-Cetveli 13’üncü sırasında bu ödeneklerin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kullandırılacağı ifade edilmiştir.
Bütçe Kanunu’nda yer alan bu hüküm gereğince, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 2024 yılı için hazırlanan “Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıkları Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar” 16.07.2024 tarihli ve E-99361562-010.99-5885241 sayılı Bakan Oluruyla yürürlüğe konularak ilgili kuruluşlara duyurulmuştur.
Usul ve Esaslar’ın 9’uncu maddesinde uygulayıcı kuruluşların proje hesabına nakit aktarım yapılabilmesi için uygulayıcı kuruluşun ilgili ödemeye ilişkin protokolde belirtilen ve tabi olduğu mevzuat gereğince hazırlaması gereken ödeme evraklarını Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığına sunması yani proje faaliyetlerinin fiilen gerçekleştirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Aynı maddenin on üçüncü fıkrasında uygulamaya istisna getirilerek bölge kalkınma idaresi başkanlıkları ile uygulayıcı kuruluş arasında protokolü imzalanmış ve uygulayıcı kuruluş
tarafından ihale süreci başlatılmış ancak yılı içerisinde tamamlanamayacağı öngörülen projelerin ödeneğinin, yılı içerisinde uygulayıcı kuruluşun proje hesabına ertesi yıllarda kullanılmak üzere defaten blokeli olarak aktarılması imkânı sağlanmıştır. Bu hükmü istinaden, KOP BKİ Başkanlığı ile uygulayıcı kamu kurum ve kuruluşları arasında imzalanan matbu protokollerde de benzer düzenlemelere yer verilmiştir.
Yılı ödeneklerinin tenkis edilmemesi amacıyla getirildiği değerlendirilen bu istisnai düzenlemenin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 20’nci maddesindeki, bütçe ödeneklerinin tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılacağı hükmüyle aykırılık oluşturduğu ve aşağıda ayrıntılı olarak açıklanacağı üzere uygulamada bazı sorunlara neden olduğu değerlendirilmektedir. Başkanlığın 2024 Yılı Yatırım Programında yer alıp aynı yıl uygulamaya başlanan projeler için uygulayıcı kuruluşların hesabına gönderdiği kaynaklarla bu kaynakların kullanılma durumları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 4: 2024 Yılı Proje Ödeneklerinin Kullanım Durumu (TL)
| Kuruluşlara Gönderilen Toplam Kaynak (A) |
2024 yılı İş/Harcama Tutarı (B) | Kuruluşların İade Ettiği Tutar (C) |
Blokeli Olarak Ertesi Yıla Devreden Tutar (D) |
Kaynakların Kullanılma Oranı (%) [E=B/(A-C)*100] |
| 239.262.683,50 | 120.554.846,08 | 12.421,10 | 118.695.416,32 | 50,39 |
Tabloda görüldüğü üzere Yatırım Programına göre 2024 yılında başlayıp aynı yıl içerisinde tamamlanması öngörülen işlerin ancak yüzde 50,39’u yılı içerisinde tamamlanabilmiştir.
Yılı içinde harcanamayan ödenekler Usul ve Esaslar’ın yukarıda belirtilen istisna düzenlemesine dayanılarak Başkanlığın mali tablolarına bütçe gideri yazılmak suretiyle uygulayıcı kamu kuruluşlarının proje hesaplarına blokeli olarak gönderilmiş, ertesi yılın ödenekleriyle ilişkilendirilmemiş, 2025 Yılı Yatırım Programına dâhil edilmemiştir.
Uygulayıcı kuruluşların proje hesaplarına blokeli olarak gönderilen bu tutarlar devam eden yıllarda yapılan iş oranında gerekli kontroller yapıldıktan sonra serbest bırakılarak uygulayıcı kuruluşlarca yüklenicilere ödeme yapma imkânı tanınmakta, bu işlem Başkanlığın muhasebe sisteminin dışında yürütülerek Başkanlık bünyesindeki koordinatörlükler tarafından takip edilmektedir.
Kamu İdaresi cevabında sermaye transferlerin, Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıkları Tarafından Sermaye Transferleri Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esasları çerçevesinde kullanıldığı ifade edilmiştir. Cevapta projelerin; ihale süreç ve işlemlerine geç başlanabilmesi, bazı projelerin kapasitelerinin büyük olması nedeniyle inşaat/yapım sürelerinin 10-12 ay gibi zaman alması, yüklenicilerce ihalelere itiraz etmeleri, ihale işlemlerinde birtakım aksaklıkların meydana gelmesi, mal ve hizmet temininde zorluklar yaşanması ve yapım işlerinde yılın son aylarında havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmayan günler olması vb. sebeplerden dolayı ilgili yılı içerisinde tamamlanamadığı belirtilmiştir. İdare cevabında aktarılan ödeneklere ilişkin muhasebe hizmetlerinin, uygulayıcı kuruluşun kamu idaresi olması nedeniyle devlet muhasebe sistemi içerisinde yürütüldüğü ve bu nedenle devlet/kamu muhasebe sistemi dışında takip edilmesi gibi durumun meydana gelmesinin mümkün olmadığı savı da yer almaktadır. Cevapta ayrıca, projelerin desteklenmesi ile ilgili sürecin uzun ve ilgili mevzuatın çok olması nedenleriyle, desteklenecek projelerin bir sonraki yıl yatırım programı ile ilişkilendirmesinin zor olduğu görüşü de dile getirilmiştir. Sorunun çözümü için sermaye transferi ödeneklerinin gelecek yıllara devredilebilmesi ve kullanılabilmesine imkân sağlayacak mevzuat değişikliğinin yapılması gerektiği de vurgulanmıştır.
Sonuç olarak mevcut uygulama ile ertesi yıllarda yapılacak işler için blokeli olarak devredilen tutarlar, 2024 yılı mali tablolarında 630 Giderler Hesabı ve Bütçelenen ve Gerçekleşen Tutarların Karşılaştırma Tablosunda ise 830 Bütçe Gideri hesabında yer almakta dolayısıyla 5018 sayılı Kanun’un 20/d maddesinde yer alan bütçe ödeneklerinin yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılacağı hükmüne aykırı davranılmakta ve Başkanlık tarafından desteklenen yatırım projeleri gerçekleşme ve uygulama sonuçları doğru bilgi sunmamaktadır. Oysaki, desteklenen projeler için fiilen gerçekleştirilen iş miktarı kadar transfer ödeneklerinin gider olarak kaydedilmesi ve yatırım programlarının ilgili olduğu yılda gerçekleştirilmesi planlanan yatırım harcamalarını içermesi gerekmektedir.