|
ÖZET: Yükseköğretim Kalite Kurulu (YÖKAK) tarafından görevlendirilen dış değerlendiricilerin ulaşım giderlerinin üniversite özel bütçesinden karşılandığı belirlenmiştir. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun Ek 35’inci maddesi, yükseköğretim kalite güvencesi sistemini düzenlemekte ve bu sistemin işleyişine dair esasları içermektedir. Ancak, dış değerlendiricilerin giderlerinin üniversite bütçesinden karşılanmasına ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Yükseköğretim Kalite Güvencesi Yönetmeliği’nin 25’inci maddesi, bu tür harcamaların yükseköğretim kurumlarının bütçelerinden karşılanacağını belirtse de, bu durumun yasal bir dayanağı yoktur.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, kamu giderlerinin yalnızca kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile yapılabileceği ifade edilmektedir. YÖKAK’ın hizmetleri için gerekli giderlerin kendi bütçesinden karşılanması gerektiği, ilgili yönetmeliklerde de vurgulanmıştır. Ayrıca, Sayıştay Kanunu’na göre mali konularda düzenlenecek yönetmeliklerin Sayıştay’ın görüşü alınarak yürürlüğe girmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, YÖKAK tarafından yürütülen kurumsal değerlendirme süreçleri kapsamında dış değerlendiricilere ait ulaşım giderlerinin üniversite bütçesinden karşılanması, mevcut yasal çerçeveye uygun bulunmamaktadır. |
BULGU: Yükseköğretim Kalite Kurulu Tarafından Görevlendirilen Dış Değerlendiricilerin Giderlerinin Üniversite Özel Bütçesinden Karşılanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Dış Değerlendirme Programı kapsamında Yükseköğretim Kalite Kurulu (YÖKAK) tarafından görevlendirilen ve Üniversitede çalışmalar yapan dış değerlendiricilerin ulaşım giderlerinin Üniversite tarafından karşılandığı tespit edilmiştir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Yükseköğretim kalite güvencesi sistemi ve yükseköğretim kalite kurulu” başlıklı Ek 35’inci maddesinde; yükseköğretim kalite güvencesi sistemi düzenlenmiş, bu sistemin, yükseköğretim kurumlarının eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri ile idari hizmetlerinin iç ve dış kalite güvencesi, akreditasyon süreçleri ve bağımsız dış değerlendirme kurumlarının yetkilendirilmesi süreçlerine ilişkin esasları içerdiği belirtilmiş, bu kapsamda anılan hizmetleri yerine getirmek üzere idari ve mali özerkliğe sahip, kamu tüzel kişiliğini haiz ve özel bütçeli Yükseköğretim Kalite Kurulunun kurulması öngörülerek kurulun çalışma usul ve esasları ile yükseköğretim kurumlarında kalite güvence sistemlerinin kurulması, iç ve dış değerlendirme süreçleri, yükseköğretim kurumlarında kurulacak kalite komisyonları, kalite değerlendirme tescil belgesinin alınması, kuruldaki genel sekreterliğin çalışma usul ve esasları ve yapısı ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer hususların Yükseköğretim Kalite Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
2547 sayılı Kanun’un verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan Yükseköğretim Kalite Güvencesi ve Yükseköğretim Kalite Kurulu Yönetmeliği’nin “Kalite güvencesi ve iyileştirme çalışmaları kapsamındaki harcamalar” başlıklı 25’inci maddesinde; bu Yönetmelik kapsamında, yükseköğretim kurumları tarafından gerçekleştirilecek çalışmalara ilişkin her türlü harcamanın, yükseköğretim kurumlarının bütçelerine ilgili konuda tahsis edilecek ödenekle karşılanacağı, Vakıf yükseköğretim kurumlarının da bu Yönetmelik kapsamında yapılacak çalışmalar için bütçesinde yeterli ödenek ayıracağı belirtilmektedir.
Anılan Yönetmelik’in 25’inci maddesinde yer alan hüküm, Yükseköğretim Kalite Kurulu Kurumsal Dış Değerlendirme Yönergesinin “Harcamalar” başlıklı 13’üncü maddesinde de; yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilecek olan dış değerlendirme sürecine ilişkin her türlü harcamanın, ilgili yükseköğretim kurumunun bütçesinden karşılanacağı şeklinde yer almaktadır.
Yukarıda belirtilen yönetmelik ve yönergelerle, 2547 sayılı Kanun’un Ek 35’inci maddesinde öngörülmeyen bir ödeme türü ihdas edilmiştir. Oysa ki, diğer harcama türlerinde olduğu gibi, kalite güvence sistemi yürütücülerince yapılacak harcamaların Üniversitelerce karşılanabilmesi için Kanun’da açık bir dayanak bulunması gerekmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; kamu gideri: kanunlarına veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderler şeklinde tanımlanmıştır.
5018 sayılı Kanun’un bu hükmüne göre; bir giderin yapılabilmesi, ancak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin açık bir hükmü ile olabilecektir. Yönetmelik, yönerge gibi alt hukuki metinlerle yapılan düzenlemelerle yeni bir harcama türünün ihdas edilmesi mümkün olmadığı gibi alt hukuk normlarının da üst hukuk normlarına aykırı olmaması gerekir. Yukarıda belirtilen Ek 35’inci maddede; Dış Değerlendirme Programı kapsamında Üniversitede çalışmalar yapan Yükseköğretim Kalite Kurulu üyelerinin giderlerinin Üniversite tarafından
ödenebileceğine ilişkin bir düzenleme ve yönetmelikle düzenlenebilecek konular arasında da bu türden bir ödeme bulunmamaktadır. 2547 sayılı Kanun’un ilgili maddesinde, Yükseköğretim Kalite Kurulunun gelirleri ve personelin özlük haklarına ilişkin çeşitli mali hükümler öngörülmüş ancak Yükseköğretim Kalite Kurulu tarafından görevlendirilen değerlendiricilerin giderlerinin Üniversite bütçesinden karşılanabileceğine dair herhangi bir mali hükme yer verilmemiştir.
Üniversite, dış denetim kurumlarının faaliyetlerinden yarar sağlamakta ise de buna dayanılarak dış denetim personelinin giderlerinin Üniversite bütçesinden karşılanabilmesi mümkün değildir. Nitekim idari ve mali özerkliğe sahip, kamu tüzel kişiliğini haiz ve özel bütçeli bir kurum olan YÖKAK’ın, kanunda sayılan görevleri ve hizmetlerini, kendisine tahsis edilen bütçe ödeneğini kullanarak yerine getirmesi gerekmektedir. Zira 2547 sayılı Kanun’un Ek 35’inci maddesinin tanıdığı yetkiye istinaden 23.11.2018 tarih ve 30604 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğretim Kalite Güvencesi ve Yükseköğretim Kalite Kurulu Yönetmeliği’nin “Kurulun mali yapısı” başlıklı 28’inci maddesinde de YÖKAK hizmetlerinde ihtiyaç duyulan tüm giderlerin Kurul bütçesinden karşılanacağı ifade edilmiştir.
Ayrıca, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun “Daireler kurulu” başlıklı 27’nci maddesinde, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerince mali konularda düzenlenecek yönetmelikler ile yönetmelik niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, Sayıştayın istişari görüşü alınarak yürürlüğe konulacağı belirtilmesine karşın mali hüküm içeren söz konusu Yönetmelik bu görüşü almak üzere Sayıştaya gönderilmemiştir.
Sonuç olarak, kanuni dayanağı olmayan yukarıda belirtilen giderlerin Üniversite bütçesinden karşılanmaması gerektiği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresince, kurumsal akreditasyon süreci kapsamında, Yükseköğretim Kalite Kurulu (YÖKAK) tarafından görevlendirilen değerlendiricilere ilişkin giderlerin, 6245 sayılı Harcırah Kanunu’nun 57’nci maddesinde yer alan “Harcırah hizmetin taalluk ettiği kurum bütçesinden ödenir” hükmü doğrultusunda Üniversite bütçesinden karşılandığı belirtilmiştir. Ayrıca, YÖKAK’ın 12.10.2022 tarihli ve 381958 sayılı yazısı doğrultusunda, kurumsal dış değerlendirme sürecine ilişkin uçak ve tren bileti gibi ulaşım giderlerinin Üniversite tarafından ödendiği, bunun dışında herhangi bir ödeme yapılmadığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; YÖKAK’ın kurumsal değerlendirme süreçleri kapsamında yürüttüğü faaliyetlerin kamu yararı taşıdığı kabul edilmekle birlikte, değerlendirici görevlilerine ilişkin ulaşım giderlerinin Üniversite bütçesinden karşılanması, yukarıda açıklanan kanuni dayanak eksikliği nedeniyle mevzuata uygun bulunmamaktadır.