|
ÖZET: Yurt dışına gönderilen avans ve kredilerin muhasebe kayıtlarında, ilgili yönetmeliklerde belirtilen döviz kurlarının kullanılmadığı tespit edilmiştir. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, kamu idarelerinin yurtdışı teşkilatlarına gönderdiği ön ödemelerin, verildiği tarihteki kurlar yerine, önceden belirlenmiş bir tarihin Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden kaydedildiği görülmektedir. Bu durum, geçmiş denetimlerde de gündeme gelmiş olup, 2021 yılında da devam etmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, yurtdışına yapılan ön ödemelerin ve bu ödemelerden yapılan harcamaların muhasebe kayıtları, işlem tarihindeki kur üzerinden düzenlenmelidir. Ancak, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 1981 tarihli yazısına atıfta bulunularak, eski bir uygulamanın sürdürülmesi gerektiği savunulmaktadır. Ancak, 2005 yılında yürürlüğe giren Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu ve ilgili yönetmelikler, bu eski uygulamanın geçerliliğini yitirdiğini göstermektedir. Konu ile ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı’na iki kez görüş talep edilmiş, ancak henüz bir yanıt alınmamıştır. Yurtdışı teşkilatına ait harcamaların bütçe üzerindeki etkisi göz önünde bulundurulduğunda, muhasebe kayıtlarında kullanılan döviz kurunun yönetmeliklere uygun belirlenmemesi, bütçe rakamlarının doğruluğunu olumsuz yönde etkilemektedir. |
BULGU: Yurt Dışına Gönderilen Avans ve Krediler ile Bunların Mahsuplarının Muhasebe Kayıtlarında Yönetmelikte Belirtilen Kurların Kullanılmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlığın yurtdışı teşkilatının harcamalarında kullanmak üzere ön ödeme niteliğinde gönderilmiş olan tutarlar ile bunlardan yapılan harcamaların mahsuplarına ilişkin tutarların muhasebe kayıtlarında, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğine göre ön ödemenin verildiği tarihteki kurların esas alınması gerekirken, ön ödemenin verildiği tarihten önceki ayın son gününün (ön ödemenin verildiği ayın ilk iş günü geçerli olan) Merkez Bankası döviz satış kurunun esas alındığı görülmektedir. Geçmiş denetimlerde de bulgu konusu yapılan bu durumun 2021 yılında da devam ettiği tespit dilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 160 İş avans ve kredileri hesabı bölümünün 102’nci maddesinin borç kısmı ile ilgili 6, 7 ve 8’inci bentlerinde;
“6) Yurtdışı teşkilatı bulunan kamu idarelerince mahallî giderlere harcanmak üzere yurtdışı teşkilatlarına gönderilen ön ödemeler verildiği tarihteki kur üzerinden bu hesaba borç … kaydedilir.
… elçilik ve konsolosluklar hasılatından avans olarak ödenmesi bildirilen tutarlar, işlem tarihindeki kur üzerinden bu hesaba borç, 338-Konsolosluk Cari Hesabına alacak kaydedilir.
. avanslardan harcanmayan kısmın başka bir gider kalemi için avansa dönüştürülmesi hâlinde; avans tutarı bu yönde talimat verildiği tarihteki kur üzerinden bu hesaba, varsa kur azalışından doğan fark 630-Giderler Hesabına borç, avansın gönderildiği tarihteki kur üzerinden hesaplanan tutarı bu hesaba, varsa kur artışından doğan fark 600- Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.”,
Alacak kısmının işleyişinde ise;
“2) Kamu idarelerinin yurtdışı teşkilatlarına gönderilen ön ödemelere ilişkin olarak muhasebe birimine gelen harcama belgeleri tutarı verildiği tarihteki kur üzerinden bir taraftan bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabı veya varlığa dönüştürülecek bir harcama unsuru ise ilgili varlık hesabına borç; diğer taraftan 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Elçilik ve konsolosluklara gönderilen ön ödemelerden iade edildiği bildirilenler, verildiği tarihteki kur üzerinden bu hesaba alacak, 107-Elçilik ve Konsolosluk Nezdindeki Paralar Hesabına borç kaydedilir.”
hükümleri yer almaktadır.
Söz konusu hükümler uyarınca, yurtdışına gönderilen ön ödemelerin verildiği tarihteki kur üzerinden; aynı şekilde ön ödemelerden yapılan harcamaların mahsuplarının da ön ödemenin verildiği tarihteki kur üzerinden muhasebeye kaydedilmesi gerekmektedir.
İdarece 160 İş avans ve kredileri hesabının muhasebe kayıtlarında, avansın verildiği tarihten önceki ayın son gününün (avansın verildiği ayın ilk iş günü) Merkez Bankası döviz satış kurunun esas alınmasının gerekçesi olarak Hazine ve Maliye Bakanlığının Merkez Bankası’na yazdığı 12.05.1981 tarih ve 29724 sayılı “Genel ve Katma Bütçeli Kuruluşların Yurt Dışındaki Memurlarının Ücret Transferi” hakkındaki yazısı gösterilmektedir.
Söz konusu yazıda;
“Maaş dışındaki diğer transfer taleplerinde, tedavi gideri, uluslararası kuruluşlara katılma payı ve devlet borçları vs. gibi belirli bir ayda transferi istenecek dövizin miktar ve cinsi bir önceki ayın en geç son iş gününe kadar bankanıza sayman ve veya mutemetlerce bildirilecektir.
Bu dövizlerin transfer edilecek ayın ilk iş günündeki kurdan satışı yapılacaktır. Sayman ve mutemetlerde aynı günkü kurlardan tahakkuk yaparak ilgili ayı içinde Türk Liralarına Bankanıza gönderecekler ve satışı yapılmış dövizlerin transferi gerçekleştirilecektir.” denilmektedir.
01.01.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 49’uncu maddesine istinaden yayımlanan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde yapılan düzenlemeler karşısında yukarıda bahsi geçen 41 yıl önceki ve eski kanun kapsamında çıkarılmış Hazine ve Maliye Bakanlığı yazısının uygulanma imkânının bulunmadığı değerlendirilmektedir.
İzleme kapsamında kurum yetkililerinden alınan bilgiye göre konuya ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığından iki kez görüş talep edildiği henüz bir cevap alınamadığı, konu ilgili kurumlar nezdinde takip edilmekte olup, alınacak cevap doğrultusunda işlem tesis edileceği belirtilmektedir.
Bakanlık Bütçesinden yapılan harcamaların önemli bir kısmının yurtdışı teşkilata ait olduğu dikkate alındığında, işlemlerde kullanılacak döviz kurunun anılan yönetmelik hükümlerine uygun belirlenmemesi faaliyet sonuçları tablosunda yer alan tutarın ve bütçe rakamlarının doğruluğunu etkilemektedir.