Yurt Dışına Yapılacak Ödemeler Nedeniyle Oluşan Kur Farklarının Tamamının Personel Giderleri Ekonomik Kodunda Takip Edilmesi (Sayıştay)

BULGU: Yurt Dışına Yapılacak Ödemeler Nedeniyle Oluşan Kur Farklarının Tamamının Personel Giderleri Ekonomik Kodunda Takip Edilmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

İdare tarafından; yurt dışı personel giderleri, mal ve hizmet alımları, tedavi giderleri, uluslararası kuruluşlara katkı payı ödemeleri vb. gibi yurt dışına yönelik yabancı para birimi cinsinden yapılan işlemler nedeniyle oluşan kur farklarının tamamının “Personel Giderleri” ekonomik kodunda takip edildiği tespit edilmiştir.
Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin nakit ihtiyaçlarının belirlenmesi, karşılanması ve ödemelerin gerçekleştirilmesine ilişkin işlemler Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdarelerinin Ödeme ve Tahsilat İşlemlerinin Elektronik Ortamda Gerçekleştirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar çerçevesinde gerçekleştirilmektedir.
Mezkûr Usul ve Esaslar’ın 9’uncu ile 14’üncü maddeleri arasında, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin nakit ihtiyacının belirlenmesi ve karşılanması, gönderme emri kayıtlarının oluşturulması ve bankaya aktarılması, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Banka) tarafından gönderme emirlerinin yerine getirilmesi ve gönderme emri kayıtlarının kapatılmasına ilişkin işlemler düzenlenmiştir.
Buna göre, harcama birimleri tarafından muhasebe birimlerine gönderilen ödeme belgelerinden ödenebilir olanlar muhasebe birimi tarafından Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sistemi’nde (KBS) 325-Nakit Talep ve Tahsisleri Hesabı’na alacak kaydedilmek suretiyle muhasebeleştirilir. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından karşılanan nakit talepleri, aynı gün içinde KBS üzerinden hem muhasebe birimlerine bildirilir hem de gönderme emri düzenlenerek elektronik ortamda Banka’ya gönderilir ve akabinde Banka tarafından Tek Hazine Ödeme Hesabı’ndan ilgili muhasebe birimlerinin ödeme hesaplarına nakit aktarımı yapılır.
Muhasebe birimleri tarafından KBS üzerinden nakit talebinin karşılandığı gün, karşılanan nakit tutarı esas alınarak ödeme yapılacak kişilerin hesabına aktarma yapılmak üzere KBS üzerinden otomatik gönderme emri numarası almak suretiyle gönderme emri kayıtları oluşturulur ve KBS üzerinden onaylanarak Banka’ya aktarılır. Banka gelen gönderme emirlerini, aktarılma sırası ve muhasebe biriminin ödeme hesabındaki tutarı dikkate alarak ilgili alıcı bankaya fon aktarımı yapmak suretiyle yerine getirir.
Uygulamada yurt dışı ödemeleri de genel olarak aynı sistematiğe sahip olsa da Banka’ya aktarılacak gönderme emirleri sistem üzerinden değil, manuel olarak düzenlenmektedir. Bu gönderme emirlerinde; alıcıya ilişkin bilgiler, gönderilecek döviz miktarı gibi bilgilere detaylı olarak yer verilmektedir.
Bakanlık tarafından Hazine üzerinden yurt dışı ödemelere ilişkin yapılan işlemlerin incelenmesi neticesinde; personel giderleri, mal ve hizmet alımları, transfer harcamaları vb. yabancı para birimi cinsinden yapılan işlemlerde, Hazine’den talep edilecek nakit tutarına dayanak oluşturan, İdare tarafından belirlenen döviz kuru ile Banka tarafından ilgilisine ödenmek üzere temin edilen dövize esas döviz kuru arasında oluşan farklılıklar nedeniyle meydana gelen kur farklarına ilişkin İdare tarafından Banka’ya yapılan ödemelerin tamamının 630.01.01.10.01-Temel Maaşlar ekonomik kodu kullanılarak muhasebeleştirildiği görülmüştür.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine binaen İdare tarafından, söz konusu giderlerin 2024 yılı itibariyle ilgili olduğu ekonomik kodlarda takip edilmeye başlandığı ifade edilmiş ve kur farklarının ilgili olduğu ekonomik kodlara kaydedildiğini gösterir bazı Ödeme Emri Belgeleri İdare cevabına ek yapılmıştır.
Ne var ki, söz konusu işlemlerin 2023 yılında gerçekleştirilmemesi nedeniyle İdarenin 2023 yılı Faaliyet Sonuçları Tablosu’nun genel toplamını etkilemese de, anılan Tablo’da 630.01-Personel Giderleri Hesabı’nın 110.103.282,56 TL fazla olarak yer almasına neden olunmuştur.
Sonuç olarak, İdare tarafından yukarıda bahsi geçen işlemler nedeniyle oluşan kur farklarına ilişkin giderlerin, ilgili olduğu ekonomik kodlarda takibinin sağlanması gerekmektedir.