Zorunlu Araç Mali Sorumluluk Sigortasının Basamak Ayrımına Gidilmeden Tek Fiyat Üzerinden Alınması (Sayıştay)

BULGU: Zorunlu Araç Mali Sorumluluk Sigortasının Basamak Ayrımına Gidilmeden Tek Fiyat Üzerinden Alınması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

KGM tarafından gerçekleştirilen zorunlu mali sorumluluk sigortası alımı işinde araçlar için sigorta basamaklarına göre ayrıma gidilmeden tek fiyat üzerinden alım yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur…” ifadesi yer almaktadır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde;
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” denilmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 11’inci maddesine göre, üst yöneticiler sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan sorumludurlar. Aynı Kanun’un 32’nci maddesine göre de, harcama yetkilileri ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumludurlar.
Yapılan incelemede; araçların ihale tarihi itibariyle bulundukları sigorta basamaklarına ayrılmadan zorunlu mali sorumluluk sigortası ihalesinin yapıldığı tespit edilmiştir. Bu durum isteklilerin, araçların ihale tarihi itibariyle bulunduğu sigorta basamaklarını dikkate almadan tek bir fiyat üzerinden sadece araç cinslerini dikkate alarak teklif vermelerine yol açmaktadır. Oysa her bir aracın ihale tarihi itibariyle bulunduğu sigorta basamağına göre ayrılması durumunda, istekliler tekliflerinde bu durumu da göz önünde bulundurabilecekler ve daha fazla fiyat avantajı sağlanabilecektir. Ayrıca ihale araçların basamak değerlerine göre sınıflandırılarak kısmi teklife imkan verecek şekilde yapılmış olması durumunda, tekliflerin gerçek değere en yakın şekilde oluşması sağlanacaktır. Ek olarak araçların basamak değerlerindeki değişimlerin yılı içerisinde fiyatlara yansıtılmaması kaynakların etkin, ekonomik ve verimli kullanılmamasına yol açmaktadır.
Zorunlu mali sorumluluk sigortası ihalelerinde iyi uygulama örnekleri incelendiğinde, araçların cinsi ayrımına ilave olarak sigorta basamak farklılaştırılması da yapılması halinde ciddi fiyat avantajı sağlandığı görülmektedir. Çünkü zorunlu mali sorumluluk sigortasında basamak yükseldikçe araçların sigorta bedelleri düşmektedir.
Aşağıdaki tabloda KGM’nin 2023 yılı zorunlu mali sorumluluk sigortası ihalesindeki araç sayıları, cinsleri, sigorta basamakları ve sigorta bedelleri yer almaktadır;
Tablo 5: Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası İhalesindeki Araç Bilgileri

Yukarıdaki tabloda da görüldüğü üzere, zorunlu mali sorumluluk sigortası alım işinde araç sayıları, cinsleri, sigorta basamakları ve basamaklara göre sigorta bedelleri yer almaktadır. Aynı cins araçlarda basamak değerlerinin farklılaştırılması halinde sigorta bedellerinde fiyat avantajı elde edileceği açıkça görülmektedir.
Zorunlu mali sorumluluk sigortası ihalesinde, araç cinsi ayrımına gidilmesi yanında sigorta basamak farklılaştırılması yapılmasının da değerlendirilmesi gerekir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle;
Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası alımı işinde sigorta yapılacak araç ve iş makinelerinin bilgilerini içeren listenin Teknik Şartname eki olarak ihale dosyasında yer aldığı, isteklilerin sigorta yapılacak araç ve iş makinelerine dair sigorta basamak değerlerini Trafik Sigortaları Bilgi Merkezi’nden görebildiği ve tekliflerini hazırlarken bu basamak değerlerini dikkate aldıkları ifade edilmektedir. Ayrıca 2023 yılı Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası alımı işinde geçerli tekliflerin bulunmaması nedeniyle açık ihalenin iptal edildiğinden bahsedilmektedir.
Yukarıdaki İdare cevabına istinaden 2023 yılında yapılan incelemelerde Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası alımındaki ihale dokümanında sigorta basamaklarına dair hiçbir bilgi veya belgenin dokümanda yer almadığı açıkça görülmektedir. Ayrıca İdarenin yaklaşık maliyet belirleme yöntemi incelendiğinde sigorta basamaklarına göre bir ayrıma gidilmeden yaklaşık maliyetin belirlendiği anlaşılmaktadır. İdare cevabında, isteklilerin tekliflerini sigorta basamak değerlerini Trafik Sigortaları Bilgi Merkezi’nden görerek hazırladıkları ifade edilmesine rağmen cevapta hiçbir kanıtlayıcı bilgi ve belgeye yer vermemiştir. Çünkü Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası İhalesindeki Şartnamelerin hiçbirisinde tekliflerin sigorta basamaklarının dikkate alınarak hazırlanması gerektiğine dair hüküm bulunmamaktadır. Tekliflerin hazırlanmasında sigorta basamaklarının dikkate alınması hususunun isteklinin tercihine bırakılmaması gerekmekte olup Şartname hükümlerinde bu konuya yer verilerek hukuki bağlayıcı bir düzenlemeyle fiyat oluşumlarının sağlıklı gerçekleşmesi rekabet açısından önem arz etmektedir. Ayrıca Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası İhalesi Şartnamelerinin farklı cins, tür veya tipte bulunan araç ve iş makineleri ile sigorta basamaklarının ayrı ayrı dikkate alınarak kısmı tekliflere uygun olacak hazırlanması halinde, iptal edilen açık ihalelerin belirli kısımlarının bu kapsamda gerçekleştirilebileceği düşünülmektedir.
Bu şekilde yapılacak değerlendirmeye göre alım yapılması durumunda, kaynakların 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na uygun biçimde etkili, ekonomik, verimli olarak kullanılmasının sağlanabileceği ve 4734 sayılı Kanun’a göre ihtiyaçların en uygun şekilde karşılanmasının mümkün olacağı düşünülmektedir.
EKLER
EK-1: BULGULARA İLİŞKİN İZLEME TABLOSU