BULGU: Zorunlu Olmayan Proje Değişikliği Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığınca 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre açık ihale usulü ile ihalesi yapılan muhtelif okul yapım işlerinde, proje değişikliği yapılmaksızın yapının hizmete girmesine engel bir husus olmadığı halde uygulama projesi üzerinde imalat değişikliği yapılarak iş artışına gidildiği görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhaleleri Sözleşmeleri Kanunu’nun 6’ncı maddesinde; yapım işlerinde uygulama projelerine istinaden işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden Anahtar Teslimi Götürü Bedel sözleşme düzenlenmesi hükmüne yer verilmiştir.
4734 sayılı Kanunun 62’nci maddesinin (c) bendinde yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projesi yapılmadan ihaleye çıkılamayacağı belirtilmiştir. Uygulama projesinin tanımı ise aynı Kanunun 4’üncü maddesinde bir yapının onaylanmış kesin projesine göre yapının her türlü ayrıntısının gösterildiği proje şeklinde açıklanmıştır. Dolayısıyla ihale sonucunda anahtar teslimi götürü bedel sözleşme düzenleyebilmek için mutlaka uygulama projesinin mevcut olması gerekmektedir. Bu yüzden uygulama projesi olmadan götürü bedel sözleşme imzalanması her iki taraf için ciddi derecede uyuşmazlık potansiyeli taşımaktadır.
Anahtar teslimi götürü bedel sözleşme türü uygulanan bir ihalede, istekli işin tamamı için tek bir fiyat teklif etmekte ve bu fiyatla ihale konusu yapım işini uygulama projesine göre inşa etmeyi taahhüt etmektedir. Yüklenicinin ihaleden önce zemin yapısından ulaşım imkanlarına kadar bütün teknik ayrıntıları incelemek suretiyle teklifini yaptığı kabul edilmektedir.
İhale dokümanı eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 12’nci maddesinin dördüncü fıkrasında, idarenin sözleşme konusu işlerle ilgili proje vb. teknik belgelerde değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu hallerde işin sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak şekilde gerekli değişiklikleri yapmaya yetkili olduğu ve uygulama projelerindeki değişikliklerin ilk projeye göre hazırlanmış malzemenin terk edilmesini veya değiştirilmesini veya başka yerde kullanılmasını gerektirmesi halinde fazla olan işçilik ve giderlerinin yükleniciye ödeneceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, açık ihale usulüyle ihalesi yapılıp anahtar teslimi götürü bedel üzerinden sözleşmeye bağlanan muhtelif okul yapım işlerinde idarece iş artış onayı ile sözleşmeye esas projede yer alan saha beton türleri ile döşeme imalatlarından vazgeçildiği bunların yerine başka beton ve döşeme imalatlarının yapılmasına karar verildiği tespit edilmiştir.
İdarece yapımı sürdülen bir çok yapım işinde, örnek olarak 15.390.1004 pozlu “30*30 veya 33*33 anma ebatlarında her türlü renk, desen yüzey özelliğinde 1. kalite mat sırsız seramik karo döşeme kaplama yapılması” imalatından vazgeçilmiş, bunun yerine 15.400.1003 pozlu “Mermer agregalı terroza karo ile iç mekân döşeme kaplama yapılması” imalatı yapılmıştır.
Görüleceği üzere, proje değişikliği yapılan imalat kalemleri eserin hizmete girmesine engel olacak nitelikteki imalatlar değildir. Başka bir deyişle, bu imalat değişikliğine gidilmeden projede yer alan imalatlar uygulanmış olsa da eserin hizmete girmesi mümkün olacaktı.
Kamu idaresi cevabında özetle, projelerin uygulama aşamasında bazı değişiklikler yapılması gerektiği belirtilerek Adana’nın deprem bölgesinde olması nedeniyle malzeme temininde problemler yaşandığı dolayısıyla tedarik edilebilen ürünlerin seçilmiş olduğu ve imalat değişikliğine gidildiği belirtilmiştir. İlerleyen süreçte ihale edilecek projelerde, imalat değişikliğine gidilerek iş kalemlerinde iş artışa sebebiyet verilmemesi için azami hassasiyet gösterileceği ifade edilmiştir.
Bölgede meydana gelen depremle inşaat malzemelerinin yüklenici tarafından tedarik edilememesinin sözleşme hukuku açısından doğrudan ilgili olmadığı değerlendirilmektedir. Deprem bölgesinde bulunamayan inşaat malzemeleri başka yerlerde bulunmaktadır. Kaldı ki, malzemelerin İlde bulunamadığına ilişkin kanıtlayıcı belge de sunulmamıştır.
Vazgeçilen “Seramik karo döşeme kaplama yapılması” 2024 yılı imalat bedeli 541,34 lira iken bunun yerine konulan “Mermer agregalı terroza karo yapılması” imalat bedeli 1.026,61 liradır. Zorunluluk olmadığı halde sözleşme kapsamında olmayan daha pahalı imalatın yaptırıldığı açıktır. Bulgu da belirtilen konu idarenin yürüttüğü birçok yapım işinde ve bu yapım işlerinin birçok imalat kaleminde yaygın olarak uygulanmaktadır.
Sonuç olarak, sözleşme eki projelerde yapılacak değişikliklerin yapının hizmete girmesine doğrudan engel nitelikteki imalatlardan olması gerekmekte olup aksi takdirde proje bütünlüğünün bozulacağı ve ihalede saydamlığın etkileneceği değerlendirilmektedir.