İşçilere Yaptırılan Vardiyalı Çalışmalarda iş Kanununda Ve Toplu iş Sözleşmesinde Belirtilen Hükümlere Uyulmaması (Sayıştay)

Çankaya Belediyesinde çalışan işçilere yaptırılan vardiyalı çalışmalarda iş Kanununda ve toplu iş sözleşmesinde belirtilen hükümlere uyulmadığı tespit edilmiştir.

 4857 sayılı iş Kanunu’nun “Gece süresi ve gece çalışmaları” başlıklı 69’uncu maddesinde;

“Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya konur. Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.

Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.” hükmü yer almaktadır.

Çankaya Belediyesinin imzalamış olduğu 15.02.2014 ile 14.02.2016 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesinin “Vardiya Usulü Çalışma” başlıklı 38’inci maddesinde;

“İşin gerektirdiği hallerde işçiler iki veya üç vardiya halinde çalıştırılabilirler. Bir işçi iki haftadan fazla gece vardiyasında çalıştırılamaz. Vardiya cetvelleri her ay liste halinde işyerlerinde ilan olunur. İki hafta gece çalışan işçi takibeden iki hafta gündüz çalışır. Haftalık vardiya değişiminde 24 saat geçmedikçe işçi işe çağrılamaz.

İkili vardiyalı olarak çalıştırılan işçilerin fiilen çalıştıkları günler için yevmiyelerinin %50si; üçlü vardiyalı olarak çalıştırılan işçilerin fiilen çalıştıkları günler için yevmiyelerinin %50si oranında vardiya zammı ödenir.

Vardiya zammı alanlara ayrıca gece zammı ödenmez.” düzenlemesi yer almaktadır.

Yukarıda yer alan mevzuatlara göre postalar halinde çalışan işçiler iki haftadan fazla gece vardiyasında çalıştırılamazlar ve vardiya değişiminde 24 saat geçmedikçe de işe çağrılamazlar.

Çankaya Belediyesinde çalışan işçiler için düzenlenen işçi puantajlarının incelenmesinde bazı aylarda vardiya değişimlerinde işçilere kesintisiz olarak verilmesi gereken 24 saatlik sürenin verilmediği görülmüştür.

Ayrıca bazı aylarda düzenlenen puantajlar incelendiğinde ise 24 saatlik kesintisiz süre verilmiş olmasına rağmen hafta tatili ücretinin iki gün üzerinden verildiği görülmüştür.

Toplu iş Sözleşmesinin “iş Süresi ve Ara Dinlenmesi” başlıklı 37’nci maddesinde;

“Vardiyalı çalışanların hafta tatili çalıştığı 5.günden sonra 6. ve 7.gündür.” düzenlemesi yer almaktadır.

Yargıtay 01.12.2008 tarih 2007/34230 Esas Nolu( Karar No 2008/32558) kararında; nöbet esasıyla çalışan ve haftanın herhangi bir günü 24 saat çalışmayan işçi hafta tatilini kullanmış olacağından hafta tatili ücretine hak kazanamayacağına hükmetmiştir.

Buna göre vardiya değişimlerinde işçiler 24 saat çalışmadığından hafta tatilinin bir gününü kullanmış olduklarından 7 günlük zaman periyodu içinde ancak bir gün hafta tatili ücreti alabileceklerdir.

Ancak puantajlar incelendiğinde vardiya değişimlerinin olduğu haftalarda işçilere 7 günlük zaman periyodunda 2 günlük hafta tatili ücretinin ödendiği görülmüştür.

Kamu idaresi cevabında; “Bulguda belirtilen ikili vardiya sistemi ile ilgili olarak ay içerisindeki uygulama puantajda her gün vardiyalı gibi gözükse de bu vardiya uygulamasının 15 günü gündüz 15 günü gece olarak uygulanmaktadır.” denilmiştir.

Sonuç olarak Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, ikili vardiya uygulamasının 15 gününün gündüz, 15 gününün gece olarak uygulandığı belirtilse de, Çankaya Belediyesinin imzalamış olduğu 15.02.2014 ile 14.02.2016 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesinin “Vardiya Usulü Çalışma” başlıklı 38’inci maddesinde haftalık vardiya değişiminde 24 saat geçmedikçe işçinin işe çağrılamayacağı düzenlemesi yer almaktadır. Ancak, işçilerin çalışma sürelerine ilişkin puantajlar incelendiğinde 24 saatlik dinlenme süresinin uygulanmadığı, bazı işçilerin puantajlarında gün sayısının 31 gün olduğu aylarda 31 gün vardiyalı çalıştığı görülmüştür. Oysaki yapılması gereken vardiya değişimlerinde işçiye kesintisiz 24 saat dinlenme süresinin verilmesi idi.

Bulgumuzda belirtilen hususların 2015 yılı denetimlerinde dikkate alınması ve izlenmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.