Ön Mali Kontrol Sürecinin İşlememesi (Sayıştay)

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 58’inci maddesinde; “Ön malî kontrol, harcama birimlerinde işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında yapılan kontroller ile malî hizmetler birimi tarafından yapılan kontrolleri kapsar.

Ön malî kontrol süreci, malî karar ve işlemlerin hazırlanması, yüklenmeye girişilmesi, iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesi ve belgelendirilmesinden oluşur.

Kamu idarelerinde ön malî kontrol görevi, yönetim sorumluluğu çerçevesinde yürütülür.

Harcama birimlerinde işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında yapılacak asgarî kontroller, malî hizmetler birimi tarafından ön malî kontrole tâbi tutulacak malî karar ve işlemlerin usul ve esasları ile ön malî kontrole ilişkin standart ve yöntemler Maliye Bakanlığınca belirlenir. Kamu idareleri, bu standart ve yöntemlere aykırı olmamak şartıyla bu konuda düzenleme yapabilir.” denilerek ön mali kontrolün çerçevesi belirlenmiş, ön malî kontrole ilişkin standart ve yöntemleri belirleme yetkisi Maliye Bakanlığına verilmiştir.

Maliye Bakanlığının ilgili maddeye istinaden yayımladığı İç Kontrol ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın, ‘Ön Mali Kontrol Süreci’ başlıklı 12’nci maddesinde; “Malî hizmetler biriminin ön malî kontrolüne tâbi malî karar ve işlemler, kontrol edilmek üzere malî hizmetler birimine gönderilir. Malî hizmetler birimince kontrol edilen işlemler hakkında görüş yazısı düzenlenir ve ilgili birime gönderilir. Ön malî kontrol sonucunda yazılı görüş düzenlenmesi halinde bu yazılı görüşler ayrıntılı, açık ve gerekçeli olmak zorundadır.

Malî hizmetler biriminin görüş yazısı ilgili işlem dosyasında saklanır ve bir örneği de ödeme emri belgesine eklenir.

Harcama birimlerinde süreç kontrolü yapılır. Süreç kontrolünde, her bir işlem daha önceki işlemlerin kontrolünü içerecek şekilde tasarlanır ve uygulanır. Malî işlemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacakları işlemden önceki işlemleri de kontrol ederler. Süreç kontrolünü sağlamak amacıyla malî işlemlerin süreç akış şeması hazırlanır ve üst yöneticinin onayı ile yürürlüğe konulur.

Harcama yetkilileri, yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülerek imzalanır.” denilmek suretiyle süreç anlatılmıştır.

Ayrıca “Malî Hizmetler Biriminin Ön Malî Kontrolüne Tâbi Malî Karar ve İşlemler” başlıklı 4’üncü bölümünün 17’nci maddesinde de; “İdarelerin, ihale kanunlarına tâbi olsun veya olmasın, harcamayı gerektirecek taahhüt evrakı ve sözleşme tasarılarından tutarı mal ve hizmet alımları için bir milyon Türk Lirasını, yapım işleri için üç milyon Türk Lirasını aşanlar ön mali kontrole tâbidir. Bu tutarlara katma değer vergisi dâhil değildir.

…

Kontrole tâbi taahhüt evrakı ve sözleşme tasarıları, bunlara ilişkin tüm bilgi ve belgeleri içerecek şekilde bir işlem dosyası olarak harcama yetkilisi tarafından malî hizmetler birimine gönderilir. Taahhüt evrakı ve sözleşme tasarıları, en geç on işgünü içinde kontrol edilir. Yapılan kontrol sonucunda düzenlenen görüş yazısı, işlem dosyası ile birlikte ilgili harcama yetkilisine gönderilir.” hükmü yer almaktadır. 

Mevzuatta belirtildiği üzere, yapım işleri için üç milyon Türk Lirasını, mal ve hizmet alımları için bir milyon Türk Lirasını aşan taahhüt evrakı ve sözleşme tasarılarına ilave olarak İdareye yükümlülük getirecek kanun tasarıları, ödenek gönderme belgeleri, ödenek aktarma işlemleri, kadro dağılım cetvelleri, seyahat kartı listeleri, seyyar görev tazminatı cetvelleri, geçici işçi pozisyonları, yan ödeme cetvelleri, sözleşmeli personel sayı ve sözleşmeleri, yurtdışı kira katkısı ön mali kontrole tabi diğer işlemlerdir.

…

Yapılan incelemede Belediyede ön mali kontrol sürecinin mevzuata uygun bir biçimde işlemediği, ödeme emri belgesi üzerinde herhangi bir şerhe rastlanmadığı, Mali Hizmetler Müdürlüğünce de bunlar hakkında yazılı olarak ön mali kontrol görüşü verilmesi gerekirken verilmediği tespit edilmiştir.

Sonuç olarak Altındağ Belediyesi kamu idaresi olarak 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve bu Kanunla getirilen düzenlemelere uymak ve gereğini yerine getirmekle yükümlü olduğundan, 5018 Sayılı Kanun’un en önemli gereklerinden biri olan Ön Mali Kontrol sistemini en kısa zamanda oluşturması gerekmektedir.

Kamu idaresi cevabında; “Bulgu konusu ön mali kontrol sisteminin oluşturulması noktasında; Mali Hizmetler Birimince alt yapı oluşturularak, 29.04.2019 tarihinden itibaren

ön mali kontrol süreci uygulaması başlatılmıştır.” denilmiştir.

Sonuç olarak Başkanlığımıza gönderilen kamu idaresi cevabında; ön mali kontrol sisteminin oluşturularak, 29.04.2019 tarihi itibariyle uygulamaya başlandığı ifade edildiğinden, bu aşamada önerilecek başka bir husus yoktur. 

Bulgu konusu tespitin devam edip etmediği takip eden denetimlerde izlenecektir.