Feshedilen Sözleşmelerde Verilmiş Olan Avansların Çok Uzun Süreler Sonunda Cezai Şart Uygulanmadan Tahsil Edilmesi (Sayıştay)

BULGU: Feshedilen Sözleşmelerde Verilmiş Olan Avansların Çok Uzun Süreler Sonunda Cezai Şart Uygulanmadan Tahsil Edilmesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri

IPARD Programı kapsamında sözleşme yapılmış faydalanıcılara verilen avanslarda, toptan geri alım kararı neticesinde geri alınan avanslar için faiz uygulanmadığı ve bunun da, kimi faydalanıcılar tarafından istismar edildiği ve avansın
kendisinin adeta bir yatırıma dönüştürüldüğü anlaşılmıştır.
Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından birlikte finanse edilen destek programı IPARD kapsamında verilen mali destekler kapsamında yararlanıcılara, 2020 yılı sonu itibarıyla Kurum ile geçerli bir sözleşmesi bulunması durumunda kamu katkısının azami %50’si oranında avans ödemesi yapılmasına başlanmıştır.
Bu çerçevede, 1966 adedi 2021 ve 2022 yıllarında olmak üzere toplamda 2362 adet proje için 2,46 milyar Türk lirası avans ödemesi yapılmıştır. Bunlardan yalnızca 396 adedi 2020 yılı öncesini de kapsayan avanslardır ve 202 Tedbiri kapsamında LEADER Yaklaşımı-Yerel Kalkınma Stratejilerinin Uygulanması için verilmiştir. Bu kapsamda verilen avanslar zaten daha önceden de verilmekte olup sözleşmeye esas toplam bütçenin %10’unu geçmeyen tutardadır.
2020 yılı sonu itibarıyla ödenen 1966 avanstan 226 adedi, projeler yatırıma başlanmadığı için sözleşmeleri feshedilerek söz konusu bu avanslar için toptan geri alım kararı verilmiştir. Bahse konu bu avansların toplam tutarı ise 243.117.927,05 Türk lirası olup, verilen tüm avansların %10’u gibi yüksek bir orana tekabül etmektedir.
Bu avansların ödenmesi ile geri alınması arasında geçen süreler birbirinden farklı olmakla birlikte ortak yanı, tüm sürelerin çok uzun olmasıdır. Gerçekten de, toptan geri alıma konu olan 226 adet avansın sadece 25’i 100 günün altında olup, bunların 17 adedi 60-99 gün arasındadır ve yalnızca 4 adedi 20 günün altındadır.
Diğer 201 avansın verilmesi ile geri alınması arasında geçen süreler ise 100 ile 713 gün arasında değişmekte olup, ortalaması 257 gündür.
Söz konusu avans uygulaması, şekli ve yapısı bakımından 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 35’inci maddesinde yer alan bütçe dışı avansa (ön ödeme) benzemektedir. 5018 sayılı Kanun’un anılan 35’inci maddesinde düzenlenen avans bahsi, Ön Ödeme Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile ayrıntılı olarak ele alınmış ve 7’inci maddesinde, sözleşmelerinde belirtilmek ve karşılığında aynı tutarda teminat alınmak koşuluyla yüklenicilere yapım işlerinde yüklenme tutarının % 15’ine kadar bütçe dışı avans verilebileceği; bu oranın üzerinde avans verilmesini zorunlu kılan durumlarda ise T.C. Merkez Bankasının kısa vadeli avanslara uyguladığı oranda faiz alınmak kaydıyla, yüklenme tutarının yüzde 30’unu aşmamak üzere belirlenecek oranda bütçe dışı avans verilebileceği hükme bağlanmıştır.
Her ne kadar Kurum 5018 sayılı Kanun’a tabi değilse de söz konusu örnek, kamunun verdiği avanslarda, değil avansın mahsubunda gecikme yaşanmasının bir cezai şartının bulunması, avans ödemesinin bile faiz ile bedellendiğine vurgu yapmak için verilmiştir.
IPARD kapsamında AB kaynakları ve eşfinanman ile ulusal bütçeden bu kaynaklara eklenmek suretiyle verdiği desteklerde kurum zararına yol açmayacak bir tutum izleyerek, faydalanıcı ile yapılan sözleşmelerde avansın mahsup süresi ve uygulanacak cezai şarta ilişkin düzenlemeler yapılması gerekmektedir.